Mơ ướt tuổi thơ

YK6W1688.jpg

(bài viết đăng trên T • P O T journal vol 08: time travel)

Bài viết: Nhược Lạc | Ảnh: Phạm Đ. Dũng

Những ngày đầu tiên của tháng tư, đi ngang chợ thấy người ta bày nô nức những mẹt mơ chín vàng cao ngất, lựng thơm. Tôi kéo tay chồng, nói, anh ơi, đến mùa mơ rồi kìa, nhà mình lại ngâm mơ đi. Chồng tôi gật gù nói, nhanh ghê, vậy mà hai năm rồi. Hai năm, tức là kể từ khi chúng tôi bắt đầu về chung một nhà. Hai đứa gặp nhau từ mùa mơ của tháng tư, vậy nên đã quyết định năm nào cũng tự ngâm một (vài) hũ mơ để dùng dần. Mơ càng ngâm lâu càng ngon hơn, dược tính nhiều hơn; cũng như tình cảm qua năm tháng càng bền chặt và nồng đượm.

Năm nay cũng vậy, chồng tôi đặt mua hơn mười ký mơ thóc Sơn La. Trái nhỏ xíu mà thơm nức mũi. Lúc còn xanh, trái mơ cứng ngắc, tới khi chín vàng thì mềm dần, từ khoang núm loang ra màu hồng lựng như gò má cô thiếu nữ đang e thẹn. Tôi bốc một trái mơ chín đỏ, háo hức cắn một miếng to, rồi nhăn tít mắt, nghe vị chua thơm lan ào trong miệng. Thứ hương vị không thể lẫn đi đâu được ấy kéo tuột tôi trở về những năm tháng bé thơ. Khi tôi còn là một cô nhỏ tóc tơ, đầu lúc lắc mái bằng, mặc sức nô đùa chạy nhảy trong sân khu tập thể.

YK6W1711.jpg

Mỗi mùa hè đến, bên cạnh niềm vui được nghỉ học, còn là niềm vui được thấy mẹ ngâm mơ. Mẹ đặt mua từ đâu đó về hàng thùng, hàng cân mơ. Tôi loi choi chạy vòng quanh những thùng mơ lớn, tự hỏi xem đó là thức quà gì, ăn ra sao. Mẹ bận bịu chẳng kịp trả lời, tôi bèn tự mình nhón một quả, bỏ tọt vào miệng, rồi nhắm tịt mắt, nhè ngay ra vì vị chua lè khiếp đảm của trái lạ. Mặt tôi buồn xo, tự hỏi mẹ có thể làm gì với thức quả chua lè này.

Nghĩ vậy, nhưng tôi vẫn giúp mẹ trút mơ ra chậu, xả nước rửa mơ, dùng tăm khều kỹ phần cuống đen. Rửa qua mấy lần nước, trải đều trên mặt nong, phơi dưới nắng hè hơn 30 độ. Kế đó lại rửa sạch những lọ thuỷ tinh lớn chừng 10-15 lít, đun nước sôi tráng lọ, phơi nắng khô cong. Lục đục như vậy cả buổi sáng, rồi mẹ tôi mới giải thích cho tôi rằng mẹ đang ngâm những hũ mơ muối, mơ đường.

Những trái mơ xanh, cứng được nhặt riêng sang một rổ để muối mơ. Cứ một lớp mơ tới một lớp muối, lớp trên cùng cho nhiều muối hơn phủ kín mặt mơ. Lọ mơ như vậy muối chừng 3 năm trở lên sẽ trở thành vị thuốc quý. Những khi đau bụng, cảm hàn, những lúc ốm sốt miên man có thể lôi ra dùng được. Còn phần mơ chín vàng, má đỏ hây hây thì được trưng dụng làm hũ mơ đường. Tương tự như cách muối mơ, mẹ tôi cũng trải một lớp mơ, một lớp đường, trên cùng vẫn là một lớp đường dầy. Hũ mơ đường có thể dùng ngay sau vài tháng tới một năm. Nhưng cũng như mơ muối, càng để lâu mơ càng ngấm đường, tiết ra hết nước, quắt quéo lại thành một thức ô mai tự nhiên âu yếm tuổi thơ.

YK6W1720.jpg

Những buổi trưa hè, hoặc sau giờ tập võ, chơi bóng rổ mệt lả, tôi đạp xe về nhà, bật quạt nằm phè. Thứ đầu tiên hiện lên trong đầu tôi, chính là cốc mơ muối-đường thanh chua mặn ngọt của mẹ. Chúng không chỉ làm dịu cơn khát cháy cổ, xua đi cái nóng oi ả ngoài kia, mà còn khiến những năm tháng tuổi thơ của tôi trôi qua êm đềm và mát rượi.

Mẹ tôi có những lọ mơ đường đã ngâm tới hơn 10 năm. Thật khó để hình dung có thức quà nào lại quý giá và đáng yêu như vậy. Hãy thử tưởng tượng bạn lớn lên dưới một mái nhà, trong 10 năm, bao nhiêu điều đã đổi thay. Cây hoa giấy đã lớn phà trước cổng, cây cau lùn đã thành cây cau cao, con mèo con đã hóa con mèo già, bạn đã đổi tóc tơ mái bằng thành tóc dài xoăn tít. Vậy mà hũ mơ muối, mơ đường vẫn còn nằm nguyên ở đó, mỗi năm trôi qua lại bị bạn thó ra chút một nhâm nhi.

YK6W1959.jpg

Bây giờ tôi đã không còn ở với mẹ, mẹ cũng không còn ngâm mơ vào mỗi độ tháng tư. Nhưng vợ chồng tôi thì vẫn muốn nối tiếp những hũ “mơ ướt tuổi thơ” như vậy. Cho chúng tôi, và con cái của mình. Nhiều năm sau, có thể con tôi sẽ không chơi tạt lon, bắn bi, đánh quay, cũng không biết trèo cây hái ổi, trẩy khế, tắm ao, câu cá trộm…như bọn tôi thủa xưa. Nhưng chúng hẳn sẽ vẫn có những hũ mơ muối, mơ đường để rượi mát tuổi thơ, để mè nheo với mẹ cha giữa mùa nắng la đà. Và để có những niềm mơ ước được giữ mãi, nơi chạn bếp, trên bể nước ăn. Mặc cho bầy trẻ đã lớn, mặc cho người lớn đã già, mặc cho mùa hạ sắp qua. Hũ mơ ướt vẫn mỗi ngày thêm tuổi.

YK6W2020.jpg

Cuối cùng, nếu bạn cũng muốn làm những hũ mơ như nhà chúng tôi, thì xin gợi ý công thức có phần áng chừng và nghiệp dư sau đây.

Lựa mơ xanh dùng để muối. Tỉ lệ 1kg mơ : 0.2kg muối. Mơ chín vàng má hồng dùng để ngâm đường hoặc muối đường. Tỉ lệ 1kg mơ: 1kg đường, hoặc 1kg mơ : 0.8kg đường : 150gr muối. Ngoài ra, những trái mơ ủng có thể nhặt riêng để chấm muối ăn, cho vào nấu canh; hoặc trần nước sôi, nghiền nhuyễn trộn với miso để làm nước sốt ăn dần. Nếu xịn hơn nữa có thể dùng lá tía tô nhuộm mơ muối sẽ cho màu rất đẹp.

Chúc cho tuổi thơ của ai cũng dịu mướt vị mơ.

YK6W1919.jpg

Umeshi – mơ tháng tư

Advertisements

Chén trà của tháng năm

YK6W2823.jpg

(bài viết đăng trên T • P O T journal vol 08: time travel)

Bài viết: Nhược Lạc | Ảnh: Phạm Đ. Dũng

***

Lần đầu tiên tôi được uống trà là lúc chừng 5 tuổi. Hình như trong một buổi giỗ lễ mùng 1 đầu năm. Gia đình chúng tôi có thói quen tụ tập nhau lại trong ngày này, vừa làm giỗ cụ, vừa gặp mặt ăn uống mừng năm mới. Trong khi những người lớn bận bịu cỗ bàn, thắp hương, hỏi han nhau về sức khỏe, công việc, còn lũ trẻ con đương chạy nhảy nô đùa, đòi ăn bánh mứt, nắm xôi; thì tôi chỉ thèm được sáp lại nơi cái bàn gỗ nâu thưa vắng.

Trên đó bày một khay ấm chén bằng sứ, kề bên có đĩa bánh đậu xanh, nho khô, hạt dưa. Dưới bàn có sắp sẵn phích nước sôi, mỗi lần mở ra là bốc hơi nghi ngút. Chỉ có ông tôi ngồi đó, lẳng lặng tráng ấm chén tinh tươm, rồi mở một hộp thiếc nhỏ, lắc nhẹ tay cho mấy cánh trà rơi vào ấm. Ông chế nước sôi từ phích vào ấm trà, đậy nắp lại, yên tĩnh chờ đợi, rồi rót dần ra chén nhỏ, nhấp môi từng ngụm thảnh thơi. Tôi không biết ông làm như vậy để làm gì, nhưng trong ký ức một đứa nhỏ năm tuổi, đó là hành động rất “người lớn”, rất “trưởng thành”.

Có lẽ cái tính tò mò và háo thắng của trẻ con đã khiến tôi ao ước được làm cái việc như vậy: uống một ngụm trà. Thế nên, thay vì đòi nước ngọt có ga, kẹo bánh ô mai như lũ trẻ trong nhà, tôi chỉ tha thiết xin mẹ cho nhấp môi chén trà xanh nước. Mẹ tôi miễn cưỡng đồng ý, sau khi đe kỹ rằng nó đắng chát vô cùng. Tôi chẳng tin. Uống xong rồi mới tin. Chao ôi là đắng, và chát. Thức vị đặc trưng của trà mạn phương Bắc pha bởi người đàn ông tuổi lục tuần. Phải nói như thế, bởi vì thủa đó ai cũng cho rằng pha trà như vậy mới là ngon. Nhưng tôi không thấy ngon, chỉ thấy tiếc. Hóa ra làm người lớn lại khổ như vậy, lại phải chịu nhiều đắng cay như vậy. Thế mà, sau cái đắng chát tưởng chừng vô cùng tận đó, lại xuất hiện một cảm vị ngọt ngào, thơ thoảng, luyến lưu. Tôi lỏn lẻn cắn hạt nho khô, rồi nhấp thêm ngụm trà mới. Bấy giờ, hàng loạt những hương vị dịu ngọt, chua thanh, nhân nhẩn, chao chát đua nhau lan toả trong khoang miệng tôi, chiếm lĩnh khắp vòm họng, rồi êm đềm trôi tuột xuống lồng ngực.

 

YK6W2814.jpg

Sau này, âm hưởng của chén trà tuổi thơ vẫn lơ đãng theo tôi trong suốt những năm tháng thiếu niên cho đến tuổi trưởng thành. Đôi khi tôi bắt gặp mình ngồi bên khung cửa gỗ, trước hiên nhà trống, trong buồng học, hay trên sạp gụ đã nhiều năm tuổi: thảnh thơi nhấp một ngụm trà. Tôi không giữ thói quen pha ấm trà đặc đắng như ông, mà gia giảm lượng trà, căn đong lượng nước cho vừa khẩu vị.

Cho đến thế hệ tôi, người uống trà đã không còn cố chấp níu giữ hương vị trà mạn sánh đặc. Tôi dần dà hiểu rằng thế giới của trà rộng lớn hơn như vậy rất nhiều. Chúng có bạch trà, hồng trà, lục trà, phổ nhĩ… Chúng có trà móc câu, shan tuyết, oolong… Chúng cũng có những trà cụ đi kèm như ấm, chén, tống, que khơi… với đủ mọi hình dáng và công năng phục vụ người thưởng thức. Câu chuyện về trà theo tôi lớn dần qua năm tháng, qua những vùng trà tôi ghé thăm, những người nông dân trồng trà và làm trà từ đời này qua đời khác.

YK6W2820.jpg

Có câu nói vui (mà thật) rằng: Nếu nhắm mắt và chỉ tay trên bản đồ Việt Nam, thì ngón tay chạm vào đâu, ắt có cây trà ở đó. Vậy mới biết thiên nhiên nói chung và hay cây trà nói riêng đã ưu ái mảnh đất hình chữ S này biết bao. Và mới thấy chén trà gần gụi và thân thiết với con người Việt Nam ta biết bao. Đó có thể là chén nước chè tươi xanh mướt mùa hè, bà hãm trong ấm tích đặt sâu vào giỏ ủ. Đó có thể là ấm trà mạn, ông tỉ mẩn pha trong những sớm đầu xuân. Đó có thể là cốc trà đá vỉa hè, cùng ta hàn huyên bao lần với chúng bạn. Hay là tuần trà shan tuyết cổ thụ, để nhâm nhi những lúc một mình.

Chuyện uống trà ở xứ mình thân thương ở chỗ, nó dành cho tất cả mọi người, mọi lúc, mọi nơi. Từ bác nông dân tới người viên chức, từ em gái nhỏ tới anh thanh niên, từ người giàu tới kẻ nghèo, từ lúc bận rộn đến giờ thư giãn, dù tâm hỗn loạn hay phút an nhiên. Tôi đã thấy ấm trà lựng thơm trong những ngày hội tiệc, đám cưới, đám hỏi. Tôi cũng thấy chén trà tĩnh lặng đưa những người đã khuất về nơi an lành. Tôi đã uống cạn bát chè tươi của bà, nhấp môi chén trà đặc của ông, đã pha hàng tuần trà với gia đình, bè bạn, hay nhâm nhi độc ẩm làm vui. Nhưng chưa lúc nào trà khiến tôi cảm thấy nó khập khiễng với không gian và con người ở đó. Trái lại, những xúc cảm và nghĩ suy của con người như được quyện hòa trong nước trà. Để rồi từ đó những niềm vui lan ra, những nỗi buồn san bớt.

YK6W2842.jpg

Bây giờ, khi đã có gia đình nhỏ cho riêng mình, tôi vẫn giữ thói quen pha trà và thưởng trà cùng người thương. May mắn thay, tôi gặp được người bạn đời cũng yêu trà như mình. Để những buổi sớm mưa xuân, những chiều hè nắng dịu, chúng tôi được rủ nhau bắc ghế ra trước sân ngồi, đun một ấm nước sôi, thảnh thơi thưởng một tuần trà. Nghe xem cái dư vị thanh đắng, ngọt dịu này sẽ lan hòa cùng chúng tôi được bao lâu, và bao năm.