Năm lớp 6, ông anh trai hỏi tôi sau này muốn làm gì. Tôi bảo, em không biết nữa, nhưng chắc chắn không phải mấy thứ kiểu như… marketing. Anh tôi hỏi, vì sao. Tôi trả lời, vì em không giỏi giao tiếp và kết nối với người khác, cũng không thích làm chuyện đó.
Khoảng thời gian ấy, nghĩ lại thì ngay cả lên bảng trả bài cũng là chuyện khó khăn với tôi. Mặc dù đã học bài từ trước, nhưng khi đứng trên bục giảng, tôi cứ lắp ba lắp bắp, tay chân run rẩy, có lúc tưởng như có thể ngất ra.
Có lúc tôi đã ước sau này được làm công việc gì đó kiểu như thủ thư, để bầu bạn với những cuốn sách, thay vì con người.
Buồn cười thay, lên cấp ba tôi bắt đầu công việc tiếp thị, lên đại học thì làm pha chế, bưng bê phục vụ, tư vấn hóa mỹ phẩm… Từ một đứa có yếu điểm cực kỳ trong việc giao tiếp, tôi bị đẩy vào thế buộc phải nâng cấp kỹ năng mình kém nhất.
Sau này, tôi bỗng thành người làm marketing thật – thứ tôi ghét nhất. Tôi còn làm diễn giả, khách mời, giám khảo, người kể chuyện trà… Thật kỳ quặc, tất cả đều liên quan đến chuyện ăn nói và tương tác với con người. Và thay vì đi lên từ con số 0 như mọi người, tôi đã đi từ con số âm.
Tôi nghĩ rất khó để mình trở thành một người siêu việt, trong những lĩnh vực mà vốn không phải thế mạnh của mình. Nhưng cuộc đời có lý lẽ của riêng nó. Nếu không thể tìm ra thế mạnh của bản thân, thì thật ra có một cách nữa – tuy hơi dị, đấy là sẵn sàng biến những điểm yếu của mình thành điểm mạnh.
Mà bước đầu tiên trong quá trình đấy, chính là thẳng thắn nhìn vào và thừa nhận những thiếu sót. Thừa nhận, nhưng không tiện tay bài trừ điểm mạnh. Thành thật, nhưng không làm quá lên những nguy cơ.
Cứ bình thường thôi. Như ngày xưa tôi đã bắt đầu từ một chuyện rất nhỏ nhặt, đó là ngồi rị mọ thu âm từng buổi tối một – để sửa lại cái tông giọng và cách nói, cách đọc của mình. Mục tiêu là để cho người khác dễ nghe và tiếp nhận thông điệp của mình hơn, để truyền cảm hơn, và để không bị chê là “giọng pede Thai” nữa.
Sau này, đôi khi được người khác khen là giọng chị thật hay, tôi đã buồn cười mãi. Cái cảm giác của người đi lên từ số âm nó như vậy đó.
Nhưng cứ đi thôi. Học tiếp ở điều ta còn yếu, đứng lên ở nơi ta vừa ngã, đi tiếp với nội hàm mà mình có – thứ nội hàm đã đưa mình lên từ dưới cả mức bắt đầu. Cỡ đó mà còn đi tiếp được, thì những vướng mắc bây giờ, có xá gì.
So sánh bản thân với người khác – không phải lúc nào cũng là chuyện xấu
Từ nhỏ tôi đã hay bị dằn vặt khi tự so sánh bản thân với người khác. Bao giờ tôi cũng thấy mình thua người này, kém người kia, và là những kiểu thua kém cảm tưởng như mình có cố gắng bao nhiêu cũng không bằng được người khác. Nên tôi rất ghét chuyện so sánh này.
Tôi nghĩ ai trong đời cũng từng như thế – nhìn sang người khác và tự hỏi “Sao họ giỏi thế, còn mình thì…”. Hoặc ngược lại: “Ít ra mình cũng không đến mức tệ như họ.” Những khoảnh khắc so sánh này thường bị coi là tiêu cực – chính tôi cũng nghĩ vậy. Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ hơn, có thể so sánh cũng không hoàn toàn xấu.
Nhìn quanh, so sánh, đối chiếu – vốn là cách để con người sinh tồn một cách thuận lợi trong môi trường tự nhiên. Nó đặc biệt phù hợp với tập tính bầy đàn, giúp ta hòa nhập với cộng đồng và xác định phương hướng, cách đi, cách sống. Nó là một phần của sự tiến hóa.
Hãy thử nghĩ đến chuyện này: Khi bạn thấy một người làm tốt hơn mình trong công việc, điều đó có thể gợi mở cho bạn một hướng đi mới. Bill Gates từng nói rằng ông luôn thích thuê những người giỏi hơn mình – mà không sợ cảm giác thua kém họ, vì đó là cơ hội để học hỏi và hoàn thiện bản thân (thậm chí là tận dụng sự giỏi giang của người khác để hỗ trợ cho mình). Thay vì nhìn sự giỏi giang của người khác như áp lực, bạn có thể xem đó là tấm gương để biết bản thân nên phấn-đấu-ở-đâu.
Ý tôi là, có rất nhiều kiểu người giỏi hơn bạn, nhưng bạn có để ý rằng: có những kiểu thành tựu của người khác khiến bạn khó chịu hơn một chút. Nhìn sâu hơn một chút, sự khó-chịu này cũng nói lên nhiều điều về bạn. Nó sẽ có thể khơi gợi ra lĩnh vực mà bạn quan tâm, cột mốc mà bạn muốn chạm đến, kiểu người mà bạn muốn trở thành.
Sự so sánh, nếu được dùng đúng liều-lượng, có thể khiến bạn hiểu mình hơn, biết mình đang ở đâu giữa một cộng đồng. Từ đó, giúp bạn xác định hướng đi sắp tới của bản thân.
Vận động viên nổi tiếng Michael Phelps, người đã phá vỡ hàng loạt kỷ lục bơi lội, có lần chia sẻ rằng anh luôn nghiên cứu các đối thủ của mình – không phải để ganh đua mù quáng, mà để tìm ra cách cải thiện chính mình. “Họ giỏi hơn mình ở đâu? Làm thế nào mình có thể làm tốt hơn họ, theo cách của riêng mình?”
Mặt khác, so sánh không chỉ giúp ta học điều tốt, mà còn giúp ta nhận ra điều cần tránh. Một ví dụ điển hình là các doanh nhân nổi tiếng thường rút ra bài học từ thất bại của người khác. Elon Musk từng nhắc đến việc ông nghiên cứu kỹ lưỡng những lý do khiến nhiều công ty khởi nghiệp thất bại để tránh đi vào vết xe đổ đó.
Bản thân tôi cũng học hỏi được rất nhiều khi gặp gỡ các đàn anh, đàn chị khác, nghe họ chia sẻ về những thành công và cả những vấp váp, thất bại của họ. “Ít ai thành công từ lần đầu tiên, anh đã mở vài ba công ty và cái nào cũng thất bại cả. Đôi khi phạm trù ta tâm đắc không dẫn lối đến thành công, nhưng một điều vô tình hợp thời có thể giúp mình làm việc đó.” – một người anh lớn của tôi đã nói vậy.
Nếu bạn nghĩ rằng cuộc gặp gỡ với những con người thành công toàn là dễ chịu, thì cũng chưa hẳn đâu, nó có thể khiến bạn cảm thấy cực kỳ tự ti và nhỏ bé – đến mức bạn tự hỏi vì sao mình cứ lẹt đẹt mãi như vậy.
Việc so sánh bản thân với người khác không phải là một việc thoải mái – chắc chắn là như vậy. Thậm chí, việc so sánh cũng có thể trở nên nguy hiểm. So sánh thật sự tệ khi chúng ta để nó nuốt chửng mình.
Có những người mãi đắm chìm trong sự tự ti khi thấy người khác giỏi hơn, thay vì biến điều đó thành động lực. Cũng có người, khi thấy mình tốt hơn ai đó, trở nên tự mãn và dừng lại. So sánh, dù là lên hay xuống, nếu không dẫn đến hành động thì cuối cùng cũng chỉ là sự hoài phí thời gian.
Con người vốn dĩ luôn sống trong cộng đồng, so sánh là bản năng tự nhiên. Đó là cách giúp ta định vị mình trong thế giới. Nhưng để tận dụng so sánh một cách tích cực, bạn nên biết đặt câu hỏi đúng:
. Họ giỏi hơn mình vì đâu? . Mình học được gì từ họ? . Điều gì ở họ mình không nên lặp lại?
Chúng ta không cần biến so sánh thành cuộc đua. Thay vào đó, có thể dùng nó như một chiếc la bàn, bản đồ – một sự gợi ý để cân nhắc định hướng cho bản thân. Điều quan trọng không phải bạn so sánh với ai, mà là bạn làm gì sau những so sánh đó.
Khi nhìn vào một bức tranh đẹp, đừng chỉ trầm trồ vì màu sắc hay nét vẽ. Hãy tự hỏi: “Người họa sĩ đã làm thế nào để tạo ra điều ấy, và liệu mình có thể học hỏi để vẽ nên bức tranh của chính mình không?”
Bình dị, ngọt lành và an yên. Ba tính từ vừa có thể dùng để tả về thơ Nhược Lạc, về hình ảnh ta thấy ở Nhược Lạc, về quán trà của Nhược Lạc, nơi cô vẫn trú mình và tiếp đón những lượt khách yêu trà ghé đến, và chưa hết, đó còn là ba tính từ gói trọn tất cả những gì ta có thể cảm khi tiếp xúc với Nhược Lạc, khi nghe cô nói, khi nghe cô hát và khi nghĩ về cô.
10.25.2024 by Trịnh Nam Trân
Nhược Lạc là một nhà thơ vốn được đông đảo độc giả yêu thích bởi chất thơ nhẹ nhàng nhưng sâu lắng của cô. Lời thơ kể về những điều nhỏ xíu li ti, giản dị vốn quen thuộc ở đời, nhưng qua những câu thơ, Nhược Lạc khiến chúng trở nên lấp lánh và tràn đầy yêu thương. Tập thơ Cơm Nhà Nói Chung Là Êm của cô được ra mắt vào năm 2022 và đã tái bản gần như chỉ trong một năm đó. Ngoài ra Nhược Lạc còn là chủ nhân của tiệm trà Lạc Teahouse. Một quán trà nhỏ nằm trong một con hẻm lọt thỏm giữa khu phố đông đúc và hỗn loạn, tựa hồ một chốn trú chân, một thánh địa riêng tư, một nơi để những dòng thơ chảy tràn qua những tách trà thơm ngát.
Chúng tôi bắt đầu buổi phỏng vấn khá đơn giản. Thế nhưng đó lại là cách hoàn hảo nhất để trò chuyện với Nhược Lạc, tôi nghĩ thế. Chúng ta không cần phải quá kiểu cách hay lên gân với một người như cô ấy, ta cứ bình thường thôi, cứ đến, cứ chuyện trò, câu này rồi đến câu kia, chuyện thơ, chuyện văn, chuyện chữ, chuyện trà. Cứ bình thường mà chảy trôi nhưng đọng lại là cảm giác khoan khoái dễ chịu, như mùi đất ẩm dịu mát sau một cơn mưa rào sớm mai.
Làm thơ – Uống trà – Kinh doanh. Đối với chị, có điểm chung nào giữa ba điều này không?
Tôi nghĩ điểm chung của ba thứ này đó là: Nó đều là tiếng gọi. Tôi đã uống trà với ông bà, bố mẹ từ lúc nhỏ, nhưng mãi đến năm 22 tuổi, tôi mới nhận ra là nó ngon – đến – như – thế – nào, và tôi muốn đi vào lãnh địa của trà nhiều đến mức nào.
Việc làm thơ cũng vậy, tôi đã có nhiều cơ hội với thi ca từ bé, có thể bắt đầu từ trường lớp, hay với những cuốn thơ trong nhà. Nhưng mãi sau này, tôi mới bắt đầu với việc viết thơ một cách đều đặn. Những bài thơ xuất hiện ở hàng ghế phía sau trong xe taxi, giữa những ồn ào của phim trường, hay trong một nhà vệ sinh im tiếng, băng ghế chờ xe buýt, hay giữa một bãi giữ xe đông người. Nó xuất hiện, rồi tôi lôi điện thoại ra, và gõ xuống.
Chuyện kinh doanh đến muộn nhất, và theo cách tôi cũng ít khi nghĩ đến. Nó bắt đầu từ thứ tôi yêu thích, là Trà. Thế là Lạc Teahouse ra đời. Với một suy nghĩ thoạt đầu đơn giản: muốn chia sẻ với mọi người những thức trà ngon. Rồi sau đó, là Thời Trang. Cũng với suy nghĩ đó: muốn tạo ra những bộ trang phục khiến mình thoải mái khi mặc – mình được là mình, nhưng mà vẫn đẹp. Thế là Tênh Tênh ra đời.
Chúng ta biết rằng việc gì thì cũng có hai mặt. Thế thì việc vừa làm kinh doanh, vừa làm quảng cáo nó bổ trợ và ảnh hưởng thế nào tới việc sáng tác của chị?
Nó bổ trợ thu nhập cho tôi, có thực mới vực được đạo mà (cười). Nói chứ, tôi nghĩ là làm việc gì cũng vậy – nó cho tôi những trải nghiệm sống quý giá. Hàng ngày, tôi làm việc một cách chăm chỉ, gặp gỡ nhiều người, đối mặt với nhiều chuyện. Có những chuyện siêu khó, có những thứ làm mình đau đầu, hoặc đau lòng. Nhưng mà khi tất cả đi qua, nó để lại trong tôi những dòng cảm xúc, những câu chuyện. Thế là tôi viết xuống.
Tôi nhận ra có những khoảng thời gian tôi nhàn rỗi hơn, nhưng lại không giúp tôi viết tốt hơn, vì thì tôi bị thiếu những yếu tố đầu vào. Nên tôi vẫn hài lòng với việc được tiếp tục làm nhiều điều, học nhiều điều, mỗi ngày.
Chị có bao giờ muốn thử một kiểu viết khác ngoài thơ và tản văn không? Như viết truyện ngắn hay tiểu thuyết chẳng hạn?
Tôi có đấy. Và tôi đã thử. Trong máy tính của tôi bây giờ vẫn còn những truyện ngắn chưa từng đăng, những bản viết dang dở của truyện dài (chưa dám đụng vào tiểu thuyết). Nhưng chắc là chưa đủ đâu, tôi nghĩ mình vẫn còn trẻ. Không phải quá trẻ trong tuổi đời, nhưng còn quá trẻ trong tuổi văn chương. Tôi cũng không vội vàng gì cả. Tôi muốn sống thêm, trải nghiệm thêm, và ghi câu chữ gọi mình thế nào, mình sẽ đáp lại y thế.
Theo chị thì viết thơ có dễ hơn so với viết tiểu thuyết không?
Tôi không nghĩ nó dễ hơn. Tôi chỉ nghĩ nó khác nhau. Mỗi người, mỗi kiểu tính cách, hoặc mỗi giai đoạn trong cuộc đời – có thể mình sẽ hợp với các hình thức, thể loại viết khác nhau. Mình có thể nương theo cái mình cảm thấy, nghe thấy từ tiếng lòng, để chọn ra điều phù hợp với bản thân.
À nhưng có một cái đúng là hơn, đấy là thơ ngắn hơn tiểu thuyết (cười). Nên vào những ngày mệt quá, và chỉ muốn ghi xuống một ít chữ, thì thơ luôn là lựa chọn của tôi.
Chị nghĩ như thế nào về quãng thời gian gần đây có rất nhiều người viết (chúng ta tạm gọi như thế nhé) tự in thơ, tự làm ebook thơ mà không cần thông qua nhà xuất bản hay đơn vị phân phối phát hành nào? Liệu đây là phải là một xu hướng mới trong giới thơ Việt Nam?
Vâng! Tôi nghĩ đó là một hướng đi mới cho những người viết hiện đại. Ngày xưa, khi phương tiện truyền thông chưa quá phát triển, thì chỉ có một vài hình thức để giới thiệu câu chữ của mình tới độc giả thôi, như là đăng báo, ra sách. Còn bây giờ, mạng xã hội đã phát triển đến độ, người viết có thể tự tìm thấy độc giả cho mình bằng nhiều cách.
Điều này với tôi là một điểm sáng cho người viết đương thời, nhưng cũng là thử thách. Thử thách ở chỗ, mình vừa phải tự viết, vừa tự tìm chỗ-đứng cho mình. Mình cần độc giả, nhưng phải không để độc giả tác động quá nhiều đến cái lõi-viết của mình. Một tác giả của thời đại mới vừa phải nuôi dưỡng cái tôi sáng tạo của mình, vừa phải lắng nghe độc giả của mình, và cân bằng toàn bộ những yếu tố ấy. (Tất nhiên là, bạn vẫn có thể viết theo cách không cần quan tâm người khác nghĩ gì về mình. Đó lại là, một lựa chọn khác).
Chị có đặc biệt chú ý đến cái tên nào trong số những người viết thuộc dòng chảy đó không?
Có một bạn, tôi theo dõi qua Facebook và WordPress, tên là Ikarus Airlines. Trích một bài thơ của bạn.
“Đêm bão ngọn cây khóc ô cửa lá tàn thay. Tảng sáng tôi mắt tạnh, mái nhà tốc vờn bay. Những cồn mây mới sôi cơn lạnh ngả gương nước ngủ say. Biệt ly trên đường vắng ấm hồi lâu bàn tay. Ngàn cây lung linh nước rơi lạc xuống đường ray rồi xuống hồ sương phủ, không lạc mất mảy may.”
Ikarus Airlines
“Mỗi người nên tự hỏi mình xem mục đích của mình khi viết là gì, rồi bắt tay vào thực hiện nó thôi.”
Trong lúc nói về chủ đề này, ta có thể thấy một điều các nhà xuất bản hiện này luôn có tâm thế “dè chừng” khi nhận một bản thảo thơ. Lý do muôn thuở là “không bán chạy”, trong khi rõ ràng Việt Nam là một dân tộc được xem là rất mê thơ, yêu thơ. Là một tác giả, theo chị nguyên nhân do đâu mà một dân tộc yêu thơ lại không tiêu thụ được sách thơ?
Theo tôi, có thể là vì mọi người yêu thơ nên cũng dễ sáng tác thơ.
Thật ra thơ ca ngày xưa đi vào đời sống cũng rất thường, có khi ngồi nói chuyện với nhau một hồi đã thành bài thơ lục bát rồi. Hát ru con cũng bằng thơ lục bát. Thơ trong đời sống người Việt là một điều gần gũi đến nỗi mà, có khi ta không có nhu cầu mua thêm nữa.
Ngoài ra thì, thơ dễ mang lại một cảm giác hơi…sến và thiếu thực tế. Nếu bạn đọc sách kỹ năng sống, bạn sẽ cảm thấy mình đang học thêm được điều gì đó mới. Nếu bạn đọc văn, bạn đang nhận cho mình một câu chuyện hay. Nhưng khi bạn đọc thơ, bạn có được gì? Cũng rất khó nói.
Nhưng có một lần, một chị khách đến quán tôi đã nói rằng: “Có hôm chị đến, ngồi bên cửa sổ và đọc một bài thơ của em, và chị cứ thế khóc thôi. Khóc vì thương mình ấy. Nhưng khóc xong thì nhẹ lòng, và lại đi tiếp được. Chắc em không biết đâu, nhưng có nhiều đoạn khó đi trong cuộc đời, những câu chữ của em đã giúp chị bước tiếp.”
Thì, có thể, đó là một cái được của thơ. Dù cái được đó, chắc nhỏ bé lắm.
Và chị nghĩ người viết văn có nên đặt mục tiêu là được xuất bản không? Hay chỉ cần được viết đã là hạnh phúc?
Cái này chắc tôi không nghĩ được rồi, mà tùy thuộc vào mục đích của từng người viết. Với tôi thì viết ra được đã là hạnh phúc. Được in thành sách cũng là hạnh phúc. Được đọc bài thơ của mình trong một đêm thi-ca là hạnh phúc. Được đăng trên blog cá nhân của mình và hữu ích cho ai đó là hạnh phúc. Mỗi người nên tự hỏi mình xem mục đích của mình khi viết là gì, rồi bắt tay vào thực hiện nó thôi.
Trong quyển Thư Gửi Người Thi Sĩ Trẻ Tuổi của Rainer Maria Rilke có một câu rằng “Đối với tôi mình phải cảm thấy rằng mình có thể sống không cần viết thì mình cũng không nên cố sức viết làm gì” (Bản dịch bởi Hoàng Thu Uyên). Chị nghĩ gì về điều này? Nó có phải là điều không thể không có để trở thành nhà thơ? Và chị có thể sống mà không sáng tác không?
Tôi đồng ý với cụ Rilke quá!
Tôi nghĩ có những người mà nếu không viết thì họ sẽ không chịu nổi luôn ấy. Tôi cũng có những lúc như thế, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Giữa viết và sống, thì tôi coi trọng việc sống hơn. Có những khoảng thời gian tôi không muốn viết gì cả, và tôi cũng không ép bản thân (viết trong công việc thì lại khác nhé). Với những tác phẩm mà mình viết xuống, tôi chỉ viết khi câu chữ tìm đến. Mình cũng không quá mong nó phải tìm đến. Mình cứ sống bình thường thôi. Rồi một lúc nào đó, chữ như hạt mưa, rớt lộp bộp bên đời, thì mình mang giấy ra hứng. Là một người viết có khi chỉ như một người hứng mưa.
Thử tưởng tượng nếu chị được trao cho một cuộc đời an nhàn dư dả, chẳng cần kiếm sống mà chỉ cần sống để làm thơ thôi. Chị có thấy đó là cuộc đời trong mơ không?
Thật ra tôi không hề định sống chỉ để làm thơ (cười).
Tôi thích làm nhiều thứ lắm, và viết là một trong số đó. Nếu có cuộc đời an nhàn dư dả, tôi sẽ được uống trà thảnh thơi mỗi ngày (giờ thì không đâu, còn vội vã lắm). Tôi vẫn sẽ làm việc đấy (hehe), tôi vẫn yêu những việc mình đang làm, nhưng không cần áp lực quá về doanh thu nữa. Tôi sẽ viết và sẽ vẽ, sẽ trồng và chăm những cái cây và cụm hoa nhài, hoa hồng và cả hoa quỳnh. Tôi sẽ đi đến những vùng đất mới. Và cứ sau những điều đó, tôi sẽ viết xuống, chắc chắn rồi, thành những bài thơ.
Thơ là đời mình, là con người mình, vậy bài thơ nào có thể được xem là gói gọn rõ ràng nhất về con người và tâm hồn chị?
Tính đến giờ, chắc là bài “Kể một chuyện dài”. Cái bài này dài lắm, nên lần nào tôi cũng ngại trích. Nhưng mà tôi thích nó lắm. Đấy là cái tôi mong đợi khi mình viết, nghĩa là mình chỉ cần viết xuống thôi. Cuộc đời mình, tự thân nó đã là một câu chuyện – một bài thơ rồi.
Trích đoạn:
“chuyện đời tôi: chẳng chỗ chôn ngày mai lá cũ, mong thành đốm lửa hắt bên đồi, rồi tắt
kể chuyện xa vạn dặm chân cũng mỏi mỏi nhiều tôi ngồi ngắm lá ban chiều nghe anh đọc nốt một điều, trong thơ.”
Nhược Lạc
“Mình cứ sống bình thường thôi. Rồi một lúc nào đó, chữ như hạt mưa, rớt lộp bộp bên đời, thì mình mang giấy ra hứng. Là một người viết có khi chỉ như một người hứng mưa.”
Hổm rày đi khám tổng quát, đến phần khám mắt, bác sĩ bảo thời nay mà vẫn còn thị lực 10/10 là cũng hiếm đó. Mình đã có đôi mắt tốt rồi, thì ráng giữ, đừng để uổng. Giữ bằng cách nào, bằng nhiều cách, nhưng tôi chỉ xin đúng một điều thôi. Là cứ làm việc 45 phút thì dừng lại, đưa tầm mắt ra xa, nhìn vào nơi có cây xanh càng tốt. Mà bận quá, tới nỗi không thể làm được, thì nhắm mắt lại, đếm từ 1 đến 15. Chỉ vậy thôi.
Thực ra bác sĩ còn dặn vài cái nữa, như nhớ ngủ đủ giấc, trước khi ngủ không xài điện thoại, đừng lạm dụng thuốc nhỏ mắt… Nhưng cái quan trọng nhứt thì đã nói ở trên. Để cho mắt nghỉ những quãng ngắn và đều đặn.
Nhiều lời dặn của các bác sĩ sau buổi khám sức khỏe đều quay về những điều phần lớn chúng ta đã biết. Như là giảm ăn đồ ngọt, đồ mỡ, hạn chế uống nước ép (nên ăn thì tốt hơn), tập thể dục mỗi ngày, ít ngồi lại, ngủ đủ giấc… Vấn đề chỉ là ta có làm được hay không.
Ở trong những điều kiện hoàn hảo của đời sống, mình nghĩ chúng ta đều nên thực hành và duy trì một nhịp sống cân bằng. Nhưng ở trong những hoàn cảnh cụ thể, với công việc cường độ cao, áp lực lớn, thường xuyên làm tăng ca… thì cách làm phù hợp nhất sẽ là tận dụng những quãng ngắn, thực hiện những hành động nhỏ.
Như việc nhắm mắt lại đúng 15 giây, rồi tiếp tục công việc. Như đứng lên đi lại loanh quanh một, hai phút rồi hãy ngồi xuống làm tiếp. Như đặt hẹn giờ nhắc uống nước. Như gọi một suất bún nhiều rau.
Đó chưa hẳn là cách làm tốt nhất, nhưng là cách đỡ tệ hơn, với cơ thể của mình. Và tương tự, với đời sống tinh thần và tình cảm của mình cũng vậy.
Một đồng nghiệp của mình nói rằng, khoảng thời gian bạn ấy có thể ở bên con quá ít ỏi trong một ngày. Sáng dậy là đưa con đi học, mình đi làm. Tối mịt mới trở về, ăn cơm, tắm rửa xong, chỉ kịp chơi với nhau một chút là đến giờ đi ngủ.
Mình hiểu cái chuyện đó lắm. Thậm chí có những ngày mình về đến nhà thì bọn trẻ đã đi ngủ. Hoặc, mình về đến nhà, lo cho tụi nhỏ ăn uống tắm rửa xong, thì phải ngồi vào bàn làm việc tiếp. Những lúc đó, bảo là từ hai phía không thiếu thốn tình cảm thì khó lắm.
Song, chúng mình chọn cách thế này. Bọn trẻ con bảo, con chỉ muốn được ôm mẹ một cái và chúc ngủ ngon thôi. Chỉ thế. Khi có thời gian hơn, chúng mình kể nhau nghe một câu chuyện ngắn, hoặc siêu ngắn. Khi có thời gian hơn nữa, chúng mình ngồi xếp lego với nhau. Khi có thời gian hơn nữa, chúng mình đi dạo ngoài công viên, leo trèo hoặc chơi xúc cát. Khi có thời gian hơn nữa, chúng mình đi thuyền trên sông, đi xe buýt hai tầng, đi ăn cơm cà ri ngon ngon.
Nghĩa là sự tốt lành khi có thời gian và sức lực thì luôn có thể vun đắp. Và khi không có, thì mình ráng giữ, bằng những điều đơn giản, gọn gàng và nhanh lẹ.
Như khi vợ chồng mình uống với nhau một tuần trà đêm, hay một ly cà phê sáng, cùng nấu một bữa ăn hay chỉ một cái ôm, cái nắm tay. Khoảng thời gian thì khác nhau, nhưng tình cảm thì đều có thể cảm nhận được.
Như 15 giây nhắm đôi mắt lại, và biết mình có những điều tốt lành cần giữ.
Ngẫm lại thì từ bé tôi đã luôn là kiểu người dễ chịu và gìn giữ hòa bình. Có thể vì tôi sinh ra trong một gia đình có đến ba người tuổi Hổ. Có thể vì cha mẹ tôi ly hôn. Có thể vì tôi bị đám bạn thời trung học tẩy chay. Bất kể vì lý do gì, thì tôi cũng đã tự tiến hóa trở thành một kiểu người thân thiện, lịch sự và tử tế.
Phải nói thêm rằng tôi khá thích mình như vậy. Tôi thích ở bên cạnh một người dễ chịu và điềm đạm như mình (vậy nên tôi rất biết ơn vì đã gặp chồng mình). Với tôi, trở thành kiểu người như vậy là một thành công lớn.
Dù vậy, kiểu người như vậy cũng mang đến nhiều vấn đề. Họ thường ngại xung đột, luôn muốn giữ hòa khí trong nhóm, tránh việc cãi nhau vì sợ làm tổn thương người khác, cả nể và rất khó để nói “không”.
Tôi sống ôn hòa trong thế giới của mình, cho đến khi tôi trở thành một trưởng nhóm, một nhà quản lý, một chủ doanh nghiệp, và làm mẹ. Đó là những vai trò đòi hỏi sự cương quyết, khả năng ra quyết định, sẵn sàng trao đổi đến ngọn ngành, nhằm mang lại kết quả tốt nhất. Lúc đó, những bất lợi của một người dễ chịu tòi ra. Người dễ chịu trở thành người yếu thế, và đôi khi, nhu nhược.
Có những khi không tránh khỏi, và tôi buộc phải ở một thế tranh cãi gay gắt, hoặc đứng lên để bảo vệ nhóm của mình. Kết quả bao giờ cũng có ai đó cảm thấy tổn thương sâu sắc (không tôi thì người khác), và bao giờ tôi cũng thấy khó chịu.
Thế nên lúc đọc cuốn sách của Adam Grant tôi đã phải khều chồng mình ra và bảo, ông này có nền tảng giống em ghê. Ổng quá dễ chịu, và rồi tới một lúc nào đó ổng nhận ra, sống như vậy không được :))
Ổng chia sẻ một câu chuyện về Pixar và đạo diễn Brad Bird – người đã tụ hợp tất cả những quái kiệt nhất của Pixar vô thành một nhóm. Họ là những người không an phận, chẳng bao giờ hài lòng, và luôn muốn làm mọi thứ cho ra ngô ra khoai. Bốn năm sau, họ tạo ra The Incredibles (Gia đình siêu nhân) giúp mang về hơn 631 triệu đô la và giành giải Oscar cho hạng mục Phim Hoạt hình hay nhất.
Cách làm của Brad Bird là, ổng không chọn những người-dễ-chịu vào đội. Ổng cần những chiến binh, để tạo nên một mạng lưới thử thách. Trong quá trình làm việc chung, họ phải không ngừng tranh luận, tìm ra các điểm mù trong tư duy, khắc phục các điểm yếu bằng cách không ngừng tái lập tư duy. Và họ thành công.
Đọc tới đây, tôi thấy nản hết sức *cười*. Tôi cảm thấy chính tính cách dễ chịu của mình sẽ ngáng đường mình tới thành công, và mình sẽ chẳng bao giờ làm được gì nên hồn cả. Dù vậy, tôi vẫn đọc tiếp.
Ở đoạn sau, Adam Grant nói thêm như vầy, rằng việc tranh luận luôn tiềm ẩn nguy cơ đẩy tới những bất đồng cá nhân. Khi những tranh cãi nảy lửa xảy ra, ta rất dễ quên mục đích ban đầu (cả hai phía cùng muốn hướng đến kết quả tốt nhất), mà thường chuyển sang công kích cá nhân, và rốt cuộc là tan đàn xẻ nghé, hỏng cơm ôi chè.
Sau cùng, Adam Grant rút ra một phương pháp cho riêng mình. Làm thế nào để vừa có thể là một người dễ chịu, vừa sẵn sàng tranh cãi lành mạnh?
Câu trả lời nằm ở việc, bạn đặt mỗi thứ ở đâu và như thế nào. Dễ chịu có nghĩa là tìm kiếm sự chan hòa trong giao tiếp xã hội, rộng lòng và bao dung với người khác, chứ không phải đồng lòng về mặt nhận thức. Người dễ chịu dễ hòa nhịp với xung quanh, thích ứng tốt với tập thể, nhưng không phải là người luôn tránh né xung đột.
Tranh cãi lành mạnh là tranh cãi chỉ tập trung về mặt thông tin, và tìm cách trả lời câu hỏi HOW thay vì WHY. Khi chúng ta chất vấn nhau về việc Tại Sao, chúng ta có nguy cơ gắn chặt cảm xúc và lập trường với một vấn đề. Nhưng khi tập trung vào câu trả lời HOW, ta có thể tập trung vào việc phân tích lý tính, kích hoạt việc tái tư duy, và chỉ hướng đến giải pháp có lợi sau cùng.
John Walker là người dễ chịu tới mức ông rất dễ dàng bỏ qua các sơ sót của người khác. Ví dụ nếu đi ăn ở nhà hàng, và người phục vụ mang nhầm món ăn, ông ấy cũng sẽ vui vẻ ăn luôn thay vì đòi đổi lại. Nhưng, khi tham gia vào một việc gì đó lớn lao của tập thể, John sẽ luôn sẵn sàng lên tiếng, trình bày, tranh luận. Xong việc rồi vì khoác vai nhau đi uống bia sau.
Câu chuyện tạm kết lại với anh em nhà Wright (người đã phát minh ra máy bay) và một cuộc thử nghiệm của họ. Mỗi người có một cách nghĩ khác nhau trong việc thiết kế cánh quạt. Họ cũng có rất nhiều cuộc tranh cãi nảy lửa. Nhưng sau rốt, khi thử nghiệm trên thực tế, phương án của cả hai đều sai. Cái đúng là, họ không cần một cánh quạt, mà đến hai cánh quạt, quay ngược chiều nhau, để hoạt động như một cánh quay nâng.
Người dễ chịu hoàn toàn có thể là một cánh quay nâng, dù có khi ta nâng nhau bằng việc lắng nghe, sự thấu cảm. Hay có khi, ta sẽ nâng nhau bằng những ý kiến trái ngược, nhưng thuần túy công việc, và không bao giờ lôi những gì thuộc về phạm trù cá nhân vào.
Nhược Lạc 