Tôi chẳng biết gì về tình yêu.

Nhưng có rất nhiều khoảnh khắc trong cuộc đời, tôi đã nhìn thấy tình yêu chạy qua trước mắt mình, như một thước phim chiếu chậm. Những hình ảnh (không hiểu vì sao) đáng nhớ, lặp lại nhiều lần trong trí nhớ tôi, có lẽ mơ hồ phản ánh phần nào quan điểm của tôi về tình yêu. Dù tôi, chưa bao giờ, nghiêm túc ngồi lại và tự hỏi mình: chúng là gì?

Hình ảnh đầu tiên là lúc tôi gặp hai người bạn của dì Liên tôi, vào một ngày mùa đông Hà Nội. Họ ngồi nơi góc bàn trà, trong nhà ông bà ngoại, đưa cho dì tôi một tấm thiệp màu đỏ. Hôm đó hẳn phải là một ngày rét ngọt, vì mọi người đều mặc nhiều lớp áo, và bên ngoài nhất định là một chiếc áo phao to sụ. Nhưng tôi chỉ nhớ màu áo len của cô gái sắp làm đám cưới hôm đó: cô mặc áo len đỏ – cùng màu với chiếc thiệp vừa đưa cho bạn mình. Hai gò má của cô cũng ửng đỏ một cách diệu kỳ.

Dì tôi lúc đó vẫn chưa lấy chồng. Hẳn trong câu chúc mừng của dì hôm đó, vừa có lòng cầu phúc cho bạn mình, và cả cái gì đó gần với sự ấp ủ, cho hạnh phúc của riêng mình.

Tôi được gọi ra, để chào người lớn, và được nghe lỏm những câu chuyện hấp dẫn. Tôi chỉ còn nhớ được đó là hai cô chú ấy quen nhau trên mạng. Cháu có biết thế nào là trên mạng không? Tất nhiên tôi biết làm sao được. Mãi nhiều năm sau, khi lần đầu tiên cầm mấy tờ tiền lẻ ra quán net, tôi mới hiểu quen một người qua mạng là như thế nào. Và như thể một lời nguyền ngọt ngào và cay đắng, sau này tất cả những người bạn thân thiết nhất, những người yêu dấu nhất, những tình yêu đau đớn nhất, của tôi – tất thảy đều từ mạng mà ra.

Thế mà tôi vẫn chẳng biết gì về tình yêu.

Nhưng tôi vẫn nhớ cô bán hoa ở đầu chợ Vĩnh Tuy. Cô bán hoa hồng, hoa cúc, hoa ly và nhiều loại hoa khác. Rất đắt hàng vào mùng một, hôm rằm. Còn tôi chỉ thích mua hoa của cô vào một ngày bình thường, về để cắm vào cái lọ, đặt trên bàn sát bên cửa sổ. Chồng tôi, một người Hải Phòng, bảo tôi rằng, tôi đúng là một cô Hà Nội.

Một cô Hà Nội thì dù nhà nhỏ và nghèo tới đâu, trong nhà cũng phải có một lọ hoa. Tất nhiên phải hiểu rộng ra đó là một lọ hoa ẩn dụ. Lọ hoa ấy có thể là ba bông hồng phơn phớt và thơm nhè nhẹ. Cũng có thể là những đĩa CD tôi giữ rất lâu, hay rất nhiều sách vở cũ mèm – dù cho qua bao nhiêu đợt mưa ngập. Và những trang viết, và những bài thơ. Thành phố nơi tôi sinh ra đã khác đi quá nhiều, nhưng tôi vẫn là một cô Hà Nội sến, hay mua hoa về cắm, viết lách và làm thơ.

À đang nói về cô bán hoa cơ mà. Cô luôn cười rất tươi. Cô cười duyên hơn cả những bông hoa. Tôi cũng cười với cô, và tôi nghĩ rằng ừ cuộc sống dù có nghèo khó một chút nhưng nếu ta có hạnh phúc thì tại sao lại tiếc gì nhau những nụ cười. Mãi sau tôi mới biết cô có một người chồng bệnh tật, và những đứa con, và đôi tất của cô đã thủng nhiều ngón vốn chả có tác dụng gì khi mang giữa trời mùa đông Hà Nội.

Tôi nào biết gì về tình yêu.

Từ nhỏ đến lớn, tôi đã nghe người ta nhắc đến nhiều từ khó hiểu khác, như lòng người, tình nghĩa, sự vô thường, nỗi đau. Tôi đã hiểu cả ly hôn và chia tài sản, thế mà tôi vẫn chẳng hiểu gì về tình yêu.

Nhưng tôi vẫn nhìn thấy tình yêu qua cách bà Dừa tôi lau ảnh ông Hùng hàng chục năm từ ngày ông mất. Qua những bức thư của rất nhiều những người yêu nhau trên đời này, mà vô tình tôi đọc được. Chính tôi cũng viết rất nhiều thư, phần lớn trong số đó nên được đốt đi rồi, khổ thân những người đã từng nhận cái gì đó từ tôi.

Tôi cũng hay nhìn thấy tình yêu qua đồ ăn. Ở Hà Nội, mà nhất là mùa đông Hà Nội, thì không có gì hợp để tỏ bày tình yêu cho nhau hơn những xôi xéo, khoai lang, ngô nướng, cháo sườn, bánh mì pate, bánh rán, phở bò, phở gà, quẩy, ô mai, và thậm chí là kem.

Tôi cũng nhìn tình yêu qua những hàng cây và những vỉa hè. Những bước chân mà chúng tôi đi qua, tác động một lực lên mặt đất, trong lúc không ngừng nói những điều nhảm nhí. Gió bay rối tung hết mái tóc bù xù của tôi, và của người đi bên cạnh, nhưng chắc chắn không có gì trong số đó rối bằng trái tim của chúng tôi lúc ấy.

Tình yêu đến trong một cơn gió cuốn ngẫu nhiên một hạt bụi bay vào mắt, để bạn đưa tay lên dụi bất kể mọi nỗ lực truyền bá y học thường thức đều nói rằng bạn không nên làm thế, nhưng bạn vẫn làm thế. Để rồi khi mở mắt ra, bạn đã nhìn thấy một cuộc đời mới. Đừng chửi thề nhanh quá, để tôi nói cho bạn biết, tóm lại là bạn đã yêu.

Octavio Paz, một nhà thơ người Mexico, đã viết một bài thơ thế này:

Perhaps to love is to learn
to walk through this world.
To learn to be silent
like the oak and the linden of the fable.
To learn to see.
Your glance scattered seeds.
It planted a tree.
    I talk
because you shake its leaves.

Có lẽ yêu là học cách
bước đi giữa thế gian này.
Học cách im lặng
như cây sồi và cây đoạn trong ngụ ngôn.
Học cách thấy.
Ánh nhìn của em gieo hạt.
Từ đó mọc lên cây.
Anh lên tiếng
bởi em lay vòm lá.

*

Rốt cuộc thì, ai bảo ngày hôm đó em đã lay vòm lá, để cho anh lên tiếng. Để cho chúng ta thấy. Một điều mãi mãi thay đổi cuộc đời mình. Dù cho biến mất, dù cho đau.

Nhược Lạc