Một người em của tôi đang mang bầu, và chỉ vài tháng nữa thôi, em sẽ được bế em bé của mình trên tay, được thực sự trở thành một người mẹ.

Tất nhiên đó là một tin rất vui, một trải nghiệm tuyệt vời. Song bên cạnh những tuyệt vời đó, vẫn là những khó khăn về mặt thể chất và tinh thần. Từ chuyện ốm nghén đến những đau mỏi trên cơ thể, những cảm xúc trồi sụt thất thường đến việc ứng phó với các nhận xét của mọi người xung quanh.

Tôi nghe em nói, và gật gù. Tôi bảo, mang thai và chăm con tất nhiên là chuyện không dễ dàng gì. Nhưng cái khó khăn nhất mà tôi nhận thấy trong toàn bộ quá trình này, đó là việc phải hứng chịu và xử lý những lời nhận xét và góp ý của người khác về mẹ, về con.

Em nghe đến đây bảo ôi đúng rồi chị ạ. Đấy là cái mệt mỏi nhất với em. Mọi người cứ gặp mình là nói. Sao mẹ ăn ít thế, sao gầy thế, tăng cân ít quá thì con có bình thường không…

Em cũng nói thêm, bình thường em vốn không hay quan tâm đến lời người khác nói đâu, nhưng sao bây giờ lại thấy mệt đến thế.

Tại vì hormone đấy, tôi bảo. Khi mình ở trạng thái bình thường và hoàn toàn khỏe mạnh, sức đề kháng của mình tốt, thì dù bị tụi vi khuẩn tấn công, mình vẫn tênh tênh khỏe mạnh vượt qua. Nhưng khi mình đang yếu, đang bất ổn, thì chỉ một cơn gió nhẹ thổi qua cũng làm mình xiêu vẹo.

Tương tự như thế, khi trạng thái tinh thần mình ổn định, dù ai nói gì thì nói, mình vẫn có đủ sự sáng suốt để lọc lựa thông tin, biết nên nghe điều gì, tin nhận điều gì, và bỏ qua điều gì. Song, khi mang bầu hay mới sinh con, thì tâm trạng mình trồi lên sụt xuống, để tự ổn định thân – tâm của mình đã là cả một vấn đề rồi. Huống gì còn phải giải thích, thanh minh, tranh luận với người khác.

Những lời nhận xét hay khuyên lơn của mọi người, thật ra không hề có ác ý, thậm chí đa số đều mang ý tốt. Sự quan tâm, sự để ý, muốn điều tốt lành nhất đến với mẹ và con. Nhưng, xin hãy tin tôi, phần lớn chúng không mang lại một chút tác động tích cực nào cả.

Kinh nghiệm của người này không dùng được cho người khác. Thế nên nếu không ai hỏi, xin mình đừng nói gì. Hãy gửi một lời chúc mừng rồi dừng ở đó là đủ. Nếu có ai hỏi, xin hãy nói chừng mực, và nhấn mạnh rằng đó chỉ là trải nghiệm của tôi – trải nghiệm của bạn sẽ hoàn toàn khác đó – thế nên, hãy bình tĩnh để tự mình đi trên con đường riêng nhất đó.

Với các mẹ bầu thực sự gặp các vấn đề về sức khỏe thể chất hay tinh thần, hãy tìm đến những người có chuyên môn – bác sĩ sản khoa, chuyên gia tâm lý… Đừng vịn tay mình vào những người không có đủ chuyên môn để giúp bạn – như thế tình huống có thể còn tệ hơn nhiều.

Với tất cả những người khác, tôi chỉ muốn nhắn là: im lặng không nói gì, nhiều khi công đức vô lượng.

Nếu đã nói, hãy chắc chắn về điều mình nói có thể mang lại tác dụng tích cực cho người mẹ. Còn thì, chê họ gầy không giúp họ béo lên. Chê họ ít sữa không giúp họ nhiều sữa lên. Chê con họ bé tí không khiến đứa trẻ ngay ngày mai vươn mình lớn bổng cưỡi ngựa sắt đi đánh giặc.

Nếu bạn là người đã đi qua khoảng thời gian bầu bì và nuôi con – người hiểu những vất vả của những việc đó, chỉ cần bảo tôi hiểu, cố gắng lên nhé. Thế là được rồi.

Chỉ cần một lời như vậy thôi, có khi cũng đã giúp họ có thêm chút động lực để đi tiếp rồi. Khó khăn thì vô tận vô biên, nhưng đi rồi sẽ qua, nuôi rồi sẽ lớn, vất vả hôm nay có thể đền đáp bằng quả ngọt ngày mai.

Chỉ riêng hôm nay, đừng mời nhau ăn thêm những trái quả đắng chát, làm chi.

Nhược Lạc

Sài Gòn chắc đang trải qua những ngày đẹp nhất trong năm. Phải nói thật là như vậy. Có những ngày trời đẹp tới nỗi muốn cúp làm chỉ để đi lang thang trên những con phố, ngồi lại bên vệ đường, uống một ngụm nước ấm từ chai mang theo, và cứ thở bình tĩnh như thế.

Mùa này Sài Gòn se lạnh vào ban sớm và đêm khuya, ban ngày trời vẫn có nắng ấm nhưng không gay gắt lắm. Buổi sáng trời trong, ban chiều có gió mát dịu. Buổi tối lộng trời, thích được ôm nhau khi ở trong nhà, rúc chân vào chăn, hay đi dạo ở góc công viên gần nhà.

Mình nhận ra bản thân hiếm khi quá thương nhớ một điều gì đó thuộc về quá khứ hay một nơi chốn đã xa xôi. Mình thích tận hưởng điều-đang-có hơn. Mình thích sự hiện hữu rõ ràng. Mình yêu cái đang nằm trong lòng bàn tay.

Như sáng nay ấp tay mình trong ly trà ấm – là thức trà thảo mộc mà người bạn đời đã ninh nhỏ lửa kỹ càng từ tối qua. Có táo đỏ, kỉ tử, sâm núi, cúc hoa… và nhiều thứ khác.

“Để em uống cho ấm người”

Có lúc, cả người đã run lên vì hạnh phúc, vì cái đủ-đầy đang có trong tay. Hiện thực lúc nào cũng là đẹp nhất.

Dù hiện thực không còn ăn cơm nấu nồi gang, dù hiện thực không còn ăn chay trường. Hiện thực không ngồi dưới giàn cây gấc và cho cá ăn như hồi ở Vĩnh Tuy. Hiện thực không chạy con xe cà tàng lên những vùng núi, những khúc khuỷu và quanh co.

Hiện thực hơi ồn ào, hiện thực nhiều trách nhiệm, hiện thực có vui có buồn, nhưng bao giờ cũng…thực. Như ly nước ấm sáng nay ta uống. Như Sài Gòn mười tám độ. Như cái chung cư cũ kỹ có hàng cơm tấm ngon, bánh mỳ ngon, cả một tiệm trà hơi nép mình – nhưng có nhiều trà ngon. Như ông bác mặc áo may ô trắng quần đùi caro đi qua đi lại tập thể dục mỗi sáng.

Mình thấy thật may mắn, khi đang được đi qua những ngày này. Tận hưởng nó, trước khi thành xa xôi.

Nhược Lạc

Hồi tôi còn nhỏ, một trong những tiếp chạm đầu tiên của tôi với trà, là hình ảnh ông ngoại ngồi bên bàn trà. Ông nhấc cái phích nước Rạng Đông, rót nước nóng già vào ấm trà bằng sứ trắng vẽ hoa, tráng ấm, tráng chén. Ông xúc trà từ hộp thiếc, bỏ vào ấm sứ, rót thêm nước nóng, lại tráng một lần nước. Rồi lại rót nước nóng vào ấm, rồi đợi chừng vài phút, rồi rót ra chén nhỏ. Rồi ông uống trà.

Nguyên cái đoạn vừa kể trên, diễn ra chẳng lâu lắm đâu, nhưng hồi đó, với tôi, chúng lướt qua như một bộ phim chậm rãi nhiều phân cảnh.

Xung quanh vẫn tiếng các bác ồn ã quát bọn trẻ con ngồi gọn vào, lũ trẻ con thì vẫn í ới chạy nhảy hò hét đòi uống nước ngọt các kiểu. Nhưng với riêng tôi, thì trong một khoảng khắc nào đó, mọi thứ đã im bặt. Tôi bị thu hút bởi một thứ hoàn toàn khác với không gian, cảnh quan, mọi sự chung quanh. Tôi bị thu hút bởi một niềm rung cảm, mà thủa đó tôi chưa gọi được tên, song vô thức của tôi đã biết rằng: tôi muốn một điều khác.

Gần đây tôi cũng gặp một (vài) bạn trẻ gợi tôi nhớ đến cảm giác của chính mình năm xưa đó. Từng bạn, theo câu chuyện bên chén trà, mà tôi có dịp tiếp xúc, lần lượt kể tôi nghe về ngành học, công việc hiện tại của các bạn. “Nó không giống gì hết với những điều mà gia đình hình dung về em” – bạn kể.

Còn tôi thì hỏi “Sao em biết đó là điều em thực sự yêu thích?”. Bạn uống thêm một ngụm trà, rồi trả lời: “Thật ra em cũng không biết chính xác đâu chị ơi. Nhưng em biết chính xác điều mà em không thích.”

Tới đây thì, tôi phải gật gù thôi. Vì khi xưa tôi cũng vậy. Cái mình thích có khi còn là cái mơ hồ, cái cảm giác xa xôi mông lung mà ta chưa gọi rõ hay phác họa được ra. Nhưng cái chắc-chắn-không-phải-ta, cái hoàn-toàn-không-yêu-thích, thì ta có thể nhận biết, và loại trừ được.

Có thể không hay khi nói điều này, nhưng trong suốt quãng thời gian còn nhỏ, tôi đã không gặp ai mà mình muốn trở thành cả. Tôi biết mình sẽ không thành người này, tôi sẽ không sống như người kia, tôi sẽ không làm điều nọ, tôi sẽ không chọn như đây.

Nhưng cái tôi chọn là cái gì? Là một-cái-khác-đi.

Một cái khác, mà, đến tận hai mươi tuổi, tôi mới bắt đầu chạm vào được. Từ lúc bắt đầu chạm, đến lúc dấn thân, sung sướng mỉm cười, khổ đau khóc lóc, trầy da tróc vảy, bàn chân tươm máu…. Đó là câu chuyện của hành trình dài chứ nào phải một câu giãy lên đòi đồ chơi của con nít là có ngay được. Dù vậy, trước khi có được, đã mơ hồ thấy được, cái con đường mình mong muốn đi.

Tôi có một cái duyên may của người được tiếp xúc với trà, để rồi từ trà, tôi lại có thêm duyên được gặp gỡ với những người làm trà, người làm ấm chén, người làm khay trà, người làm hộp, người thêu khăn… Mỗi người mỗi nghề, song đều chung nhau ở cái đẹp của một ngách nghề nối giữa xa xưa và hiện tại.

Trà là một thức uống lâu đời của người Á Đông, hay người Việt, nhưng con đường mà trà đã đi qua, hương vị của trà, cách thưởng thức trà qua năm tháng đã mang nhiều biến đổi. Nếu bảo tôi uống lại vị trà ngày xưa mà ông tôi thường uống, thì tôi chịu thua, tôi không uống nổi cái phong vị đắng chát đó. Nhưng tôi đã neo vào cái hình ảnh đó mà đi cho đến tận ngày gặp được vị trà thuộc về mình.

Cũng như chiếc khay trà và hộp trà của Phùng Ân Artisan mà mới gần đây thôi, tôi mới có dịp được sở hữu, ngay trong quán trà của mình Lạc Teahouse. Chiếc khay có cái tên thật đẹp: Khay trà Lilac – kể câu chuyện về loài hoa Lilac (Tử Đinh Hương) bằng những nét khảm sơn mài thanh tao và uyển chuyển, tỏa ánh sáng ngời khi dải nắng chiếu qua.

Tử Đinh Hương là đóa hoa tượng trưng cho thanh xuân rực rỡ, phóng khoáng, và tự do. Là đóa hoa trong mùa xuân của mỗi người, bằng tiếng gọi từ vô thức gợi lên, rằng ta muốn sống một-đời-sống-khác. Khác điều-đã-quen, khác điều-được-dạy, khác điều người-khác-bảo-là.

Tôi nhìn thấy được tinh thần nghệ nhân nghiêm cẩn và kỹ lưỡng trong từng sản phẩm của Phùng Ân Artisan, từ một chiếc hộp tre đựng quà, đến hộp trà nhỏ, chiếc khay sơn mài, đến từng chiếc lót ly… Tôi nhìn thấy hàng giờ hàng giờ làm việc của những người thợ Việt Nam yêu nghề, tẩn mẩn đánh bóng từng chiếc khay, từng nắp hộp.

Như nhìn một con đường “biết rõ vẫn khó đi”.

Như nhìn lại mình: nỗi mơ hồ tuổi lên năm, nỗi băn khoăn tuổi mười sáu, nỗi đau đáu của những ngày hai mươi, và niềm thảnh thơi của người được chọn và được đi đến tận giờ-phút-này (thôi không nhắc thêm về tuổi nữa, già rồi!).

Xin cảm ơn một khay trà đẹp. Và xin cảm ơn tôi, của ngày hôm đó, đã chọn một-điều-khác-đi.

Nhược Lạc

Hồi xưa, đã có thời tôi không mong về nhà.

Tan làm chỉ muốn đi ăn uống gì đó bên ngoài, chứ không muốn về. Nghĩ đến nhà chỉ thấy mệt mỏi, thấy ngập lên các loại việc nhà, sau một ngày đã đầy rẫy việc làm.

Sau này ra ở riêng thì lại chỉ mong được về nhà. Dù việc nhà thì ở đâu cũng vậy, nhưng mình được quyền quyết định làm cái gì, như thế nào và vào lúc nào.

Nhà thành nơi đón người ta trở về, để xoa dịu những vất vả sau một ngày dài.

Nếu nhà chỉ là nơi chờ người ta về để lau dọn, nấu cơm, rửa bát, tưới cây…. thì tức là nhà = một chỗ làm khác. Một ngày mà đi làm hai chỗ toàn thời gian thì sao ai chịu nổi.

Cái nhà trước tiên phải là một cái nhà mở cửa. Người ta về được đón bằng nụ cười, bằng lời hỏi chuyện. Còn những cái khác để dành sau đó.

Việc nhà, muôn đời không phải việc ai làm cái gì. Mà là tất cả chúng ta muốn gì ở ngôi nhà này?

Bạn muốn có người ăn cơm cùng mình, bất luận ăn gì. Ôm mình khi thấy mệt. Cùng mình ngắm một cành hoa giấy. Hay bạn muốn một chiếc máy rửa bát, máy giặt, nồi cơm điện…luôn bền bỉ chạy theo yêu cầu?

Tôi hồi xưa đã luôn tưởng mình cần một căn nhà rộng, đẹp và ngăn nắp. Nhưng khi đã sống đủ lâu và chuyển nhà đủ nhiều, tôi nhận ra cái nhà vật lý không phải cái quan trọng nhất.

Cái cách chúng ta đón nhau khi trở về và sống với nhau trong đó, mới là điều tạo nên cái nhà – chứ nào phải gạch vôi.

Nhược Lạc

Làm thế nào để bọn trẻ con ham đọc sách hay chịu ăn rau, theo mình là hai câu hỏi khác nhau nhưng có chung một câu trả lời.

Đó là trước khi muốn bọn trẻ con làm gì, hãy tự hỏi xem bố mẹ chúng có muốn làm chuyện đó không. Có những bố mẹ cả ngày không có lúc nào sờ đến một cuốn sách, rảnh ra lúc nào chỉ muốn ôm điện thoại lúc đó, nhưng lại la ó khi bọn trẻ con…cũng thế. Có những bố mẹ không có chút hứng thú nào với rau củ quả, bữa ăn nào cũng ăn rau như tra tấn, nhưng lại rền rĩ vì con mình…cũng vậy.

Không cần phải biết một lý thuyết nuôi dạy trẻ con phức tạp nào, vẫn có thể nhận ra một sự thật giản đơn: trẻ con học bằng cách quan sát và bắt chước. (mà hình như người lớn cũng vậy!)

Bọn trẻ con nhà mình, trộm vía, rất thích ăn rau củ quả. Bọn chúng ăn tự nhiên như một thức quà ngon. Hồi mới chập chững biết đi, hai đứa nó đã hè nhau bê ghế, leo lên bàn bếp, ăn vụng su su luộc của mẹ. Vào bữa ăn, chúng nó rú rít tranh nhau ăn củ cải và cà rốt luộc, vừa ăn vừa hát cái bài gì mà “bunny bunny bunnnyyy….”.

Và, vợ chồng mình tiếp nhận điều đó khá bình thường – cho đến khi có ai đó hỏi “Làm thế nào để bọn trẻ con ăn rau?”.

Hóa ra bọn mình đã không để ý đến việc này, mà chỉ…ăn thôi. Việc ăn nhiều rau củ, với chúng mình là một việc hiển nhiên, dù đang áp dụng chế độ ăn chay hay mặn.

Chuyện đọc sách, cũng tương tự như vậy.

Sách là cái gì đó cần thiết như cơm ăn, áo mặc trong nhà. Bọn trẻ con từ thủa bò loe ngoe trong nhà đã quen với việc đi đâu cũng đụng thấy sách. Cầm sách lên chơi, thậm chí gặm, nhai, nuốt mất nửa trang “Gieo mầm trên sa mạc” vào bụng.

Và khi lớn hơn, khi bắt đầu biết coi tranh, đọc chữ, thì thế giới của những trang sách càng gần gũi mà rộng lớn hơn với tụi nhỏ. Chúng nó bắt đầu biết xem sách một cách độc lập, mà không cần sự trợ giúp của cha mẹ nữa.

Tới đây thì mình bỗng nhận ra rằng, một đứa trẻ dường như luôn “đọc” được nhiều hơn một người lớn – đặc biệt là trong những cuốn sách được sáng tác riêng cho bọn chúng.

Bọn trẻ con luôn biết cách nhặt ra những điểm giấu bí mật, những “quả trứng phục sinh” ẩn giấu đầy trong những trang sách – mà người lớn rất thường bỏ qua.

Chẳng hạn, trong cuốn sách “Tít tắp mãi tận trên cao” của Susanne Straßer, khi mình còn đang tập trung kể về những người bạn đang ráng sức trèo lên người nhau để lấy chiếc bánh kem, thì bọn trẻ con đã rú lên “Con quạ! Con quạ lấy mất trái dâu tây rồi!!!”. Ngay từ đầu, mình thậm chí còn chẳng để tâm đến con quạ nào cả.

Hay bộ sách gần đây nhất mà chúng nó đang rất si mê – “Bộ Sách Tương Phản – Đọc Ngay Cho Bé Vừa Chào Đời” của Thùy Cốm (Crabit Book phát hành), gồm ba cuốn: Chấm đỏ đi chơi – 1,2,3 ra vườn nhé – và Nhà của bé.

Cậu trai nhỏ nhà mình thì rất yêu cuốn Chấm đỏ, suốt ngày hỏi vì sao có nhiều chấm thế, say mê ngồi đếm chấm đỏ, đếm thêm chấm đen, đếm cả chấm đỏ và chấm đen. Khi đọc đến cuối quyển, cậu chàng bảo: “chấm đỏ đi chơi mệt rồi, phải về với bố mẹ thôi”. Nhưng vẫn không quên choàng thêm một câu “ngày mai chấm đỏ đi chơi tiếp nhé!”.

Còn cô chị thì rất thích cuốn “Nhà của bé”. Và mình sẽ nhớ mãi lúc con bé đọc đến trang cả nhà đang ăn cơm, thì bỗng…lật lại vài trang trước và la lên “trang này nấu cơm để đến trang kia thì ăn kìaaaa”. Hóa ra những chi tiết trong cuốn sách có liên quan đến nhau tới vậy, trở thành một cuốn truyện liền mạch, ý tứ rõ ràng, dù độ tuổi của độc giả mà cuốn sách hướng đến là từ….0 tuổi – nghĩa là còn chưa biết gì.

Dù chưa biết gì, nhưng các con đã có thể cảm thấy được.

Đó cũng là lý do càng là sách truyện thiếu nhi, càng phải làm chăm chút, tỉ mỉ và kỹ càng hơn. Càng phải có nhiều chi tiết kiểu….trẻ con hơn. Trẻ con nhưng không phải ngô nghê, mà là “trẻ con tinh tế”, sự trẻ con đến từ một người lớn vẫn còn nhiều nét trẻ con, do đó rất hiểu trẻ con, biết được chúng sẽ chú ý đến cái gì, cần món quà nào, yêu thích điều chi…

Những thứ đó thật ra bố mẹ rất khó biết. Bố mẹ vẫn nên chọn sách cho con, bằng bộ lọc của một người lớn hiểu biết nhưng cởi mở, nhưng nên chừa lại quyền lựa chọn cuối cùng cho trẻ.

Nếu đặt 10 cuốn sách trước mặt trẻ, mà tụi hắn vẫn nhăm nhăm chọn và yêu mãi một cuốn thôi, thì rõ ràng có lý do của tụi nhỏ.

Và, được chứng kiến tất thảy những điều đó, là một món quà vô giá với bố mẹ. Những người sẽ chỉ được nhận một món quà vào đúng một thời điểm thôi. Tháng sau, năm sau, ba năm sau, mười năm sau….đã là những món quà khác, đầy bất ngờ, đang chờ đón bố và mẹ.

Nhược Lạc

Gần đây mình có gặp một chuyện thế này: một bên báo chí liên hệ với mình để viết bài. Mình đồng ý, và trả lời theo các câu hỏi của phóng viên đưa ra.

Chuyện cũng chẳng có gì, nhưng để cẩn thận, mình vẫn dặn bạn ấy gửi lại bài hoàn chỉnh để mình xem trước khi đăng. Và ngày nhận được bài ấy, mình đã thực sự hoảng hốt. Nội dung bài không hề giống những câu trả lời của mình, mà đã được…sáng tác thành một câu chuyện mới kịch tính hơn.

Mình xem xong, bảo, em ơi hủy bài giúp chị. Chị không thể xuất hiện trên báo với một câu chuyện không đúng sự thật như vậy được. Bên đó đồng ý, và mình không cần truy cứu thêm nữa.

Nhưng chuyện này vẫn làm mình hơi hoảng hốt, và hơi buồn một chút.

Chẳng nhẽ, đây là thời đại mà không còn ai muốn một câu chuyện bình thường không thêm thắt? Chẳng nhẽ, ta luôn cần phải thêm mắm dặm muối, giật title thật kêu thì mới có người sẵn sàng đọc một thứ gì đó?

Mang thắc mắc ấy đi hỏi một người chị cũng làm trong ngành báo, chị bảo chuyện ấy cũng thường.

Hồi trước, có lần chị đã bị cảm động vì một bài phóng sự, để rồi khi về tận nơi tìm hiểu, chị mới nhận ra tất cả chỉ là bịa đặt. Nhân vật và câu chuyện hoàn toàn không đúng sự thật, mà được tô vẽ nên để mang đến màu sắc thương cảm và lãng mạn.

Chị mình thảng thốt quay về hỏi người phóng viên kia: vì sao bạn làm vậy? Người ấy chỉ lạnh lùng nói: phóng sự mà, nghĩa là phải phóng đại sự việc lên chứ.

Nghe đến đây, lại càng buồn hơn.

Tất nhiên hiểu rằng con sâu làm rầu nồi canh, nhưng nhìn vào nồi canh mà thấy nhiều sâu quá thì ai mà ăn cho nổi.

Lại đành quay về đọc tục ngữ xưa:

“Khôn ngoan chẳng lọ thật thà


Lường thưng tráo đấu chẳng qua đong đầy”

Mười năm qua làm trong ngành truyền thông, mình viết cũng nhiều. Viết cho thương hiệu, viết cho cộng đồng, viết cho chính mình cũng lắm, nhưng chưa bao giờ phải làm những chuyện như vậy cả.

Có lẽ mình hơi ngây thơ, và cũng chẳng bao giờ trở nên nổi tiếng, nhưng mà mỗi lần đặt bút xuống giấy, đặt tay lên bàn phím, đều thấy nhẹ nhõm, dễ chịu.

Với mình, đó mới là một phần thưởng của người viết.

Của người đọc.

Của tất cả những người có tương tác với con chữ trên đời này.

Nhược Lạc