Trong tiếng Nhật có một từ dùng để chỉ những điều không thể nhìn thấu, không thể gọi tên, chỉ có thể cảm nhận, đó là: Yu-gen.
Đó là thứ cảm giác “Nhìn mặt trời lặn xuống triền đồi phủ đầy hoa. Thơ thẩn trong rừng hoang mà chẳng nghĩ chuyện quay về nhà. Đứng trên bờ cát nhìn thuyền nhỏ khuất bóng sau đảo xa. Lặng ngắm đàn ngỗng bay đến lúc hòa cùng sắc mây chiều tà. Và đây, bóng tre run ngả xuống thân tre.”
Trong tiếng Việt cũng có một từ mang hàm nghĩa như vậy, đó là: U huyền.
U là ẩn núp, sâu xa. Phàm cái gì giấu nơi kín không ai biết, thời gọi là u. Chỗ ở lặng lẽ mát mẻ gọi là u nhã.
Huyền là huyền diệu, huyền bí. Lẽ sâu xa lắm gọi là huyền. Như người tu đạo, đời gọi là huyền học. Nhà Phật gọi cái cửa do đấy vào tu là huyền quan.
Thật vui khi người ta không cố gọi tên mọi sự, mà chỉ gợi. Yu-gen, hay U huyền, là thứ chỉ có thể cảm thấy, không thể nhìn thấu, không thể phân tách.
Cuộc sống có nhiều điều càng phân tách lại càng sai. Như từng nốt hương, vị trà mình uống sáng nay – nếu cứ cố gọi tên, thì hương bay mất.
Tôi muốn kể cho mọi người nghe hai câu chuyện thế này.
Một là, gần đây bạn bè có vẽ tặng tôi một (vài) bức tranh. Sau khi các bức tranh được đăng lên trên mạng, thì (những) người bạn của tôi cũng nhận được inbox nhờ “vẽ hộ cho tao với”. Tất nhiên là bạn tôi từ chối, nhưng là một lời từ chối cực kỳ khó khăn.
Hai là, hồi tôi mới ra tập thơ Cơm nhà nói chung là êm, và gần đây là bắt đầu hành trình với Cửa tiệm của Lạc, tôi đã ngỏ ý gửi tặng bạn bè những món đồ như: sách, sổ, trà… Song, bạn bè tôi chỉ nói rằng: “đừng tặng, cứ để tôi mua”.
Mượn hai câu chuyện đó, để muốn nói về một chuyện, là: khi nào thì nên/không nên nhờ bạn bè giúp đỡ?
Trước tiên, tôi tin rằng: bạn bè thì cũng là người. Họ đang sống và làm việc dựa trên kỹ năng nhất định mà họ có. Để có được khả năng, kỹ năng, sự thành thục ấy….hoàn toàn không có gì miễn phí. Ai cũng tốn rất nhiều thời gian, tiền bạc…. để trở nên giỏi về một điều gì đó, và dùng nó để kiếm ra tiền.
Khi bạn đang nhờ bạn bè sử dụng kỹ năng công việc của họ, để làm gì đó cho bạn – đừng nghĩ rằng: “giúp nhau một tí thôi mà”. Hãy thử nghĩ như thế này: bạn đang đề nghị họ: lấy ra …. triệu đồng, tương đương với …. giờ làm việc của họ, để cho không bạn. Hãy điền vào đó các con số 10, 20, 30, 50… tôi tin là bạn sẽ nhận ra câu nói của mình mang một sắc thái ý nghĩa hoàn toàn khác.
Bên cạnh đó, vì là bạn bè, nên bạn cũng đang đồng thời đưa họ vào một thế khó từ chối. Không ai muốn làm bạn mình buồn lòng, nhưng cũng không ai muốn làm việc mà không lương.
Chính tôi cũng nhiều lần được nhờ cậy đặt hộ cái tên thương hiệu, viết giùm slogan, viết hộ bài báo…. Thậm chí hồi trước có bạn còn hồn nhiên inbox nhờ dịch giùm 100 trang tài liệu.
Thôi nào bạn ơi, trước khi nhờ ai đó, đặc biệt nhờ người mà mình có quen biết, xin hãy thử hỏi lại bản thân có sẵn sàng thiết kế không công một cái logo không, có sẵn sàng quăng 10, 20 triệu tiền công đáng ra mình có thể nhận, ra sọt rác, hay không?
Chuyện tiền bạc là thứ dễ làm bạn bè xa nhau nhất. Hãy cẩn trọng khi đụng đến những thứ đó, dù là khi vay mượn, hay nhờ vả nhau. (Đặc biệt là khi nhờ vả những chuyện liên quan mật thiết đến kỹ năng kiếm cơm của người khác.)
Vậy, chúng ta có thể nhờ cậy bạn bè chuyện gì?
Thật ra cũng vô cùng, tùy thuộc vào mức độ thân thiết giữa hai người bạn. Nếu bạn không chắc lắm về mức độ thân thiết, tức là nó không đủ. Nếu bạn không quá cần điều đó (ví dụ một bức tranh để khoe trên mạng), vậy cũng không nên nhờ. Nếu bạn thực sự rất cần, vậy đó là một “business”, hãy đề nghị một khoản chi trả phù hợp, được thỏa thuận giữa hai người.
Và luôn luôn, luôn luôn tâm niệm rằng “có qua có lại”. Không ai cho không ai cái gì cả. Những cái “qua-lại” không nhất thiết phải là tiền bạc, song luôn cần có.
Còn với người được nhờ, mong bạn đừng ngại nói không, nếu bạn không thể hoặc không muốn giúp. Thẳng thắn là đặc quyền của một tình bạn thật. Còn nếu không thể thẳng thắn với nhau, thì tôi tin rằng mối quan hệ này đã tới lúc nên dừng lại.
Nếu là người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, có lẽ bạn sẽ đồng cảm với tôi ở điểm này: hoàn thiện một tác phẩm nghệ thuật là điều chẳng dễ dàng gì, nếu không muốn nói là cực kỳ khó khăn.
Tôi rất rất hiểu điều đó, dù tôi chẳng phải nghệ sĩ gì cả. Nhưng khi nhìn thấy những người bạn của mình nói riêng, hay nghệ sĩ nói chung – cho ra mắt một tác phẩm – điều đầu tiên tôi muốn làm, là ủng hộ họ. Đặt pre-order, mua bản đặc biệt, mua thêm bản bình thường, bình luận động viên, chia sẻ thông tin, viết bài review….. tất cả những điều ấy, lúc mình làm thì bình thường thôi, nhưng đối với một tác giả – đó là cả nguồn động viên cực kỳ quý giá. Họ có thể neo vào đó để quên đi những vất vả, chật vật, khổ sở và nhiều điều khác trong quá trình sáng tác.
Một cuốn truyện tranh, một bức tượng, một cuốn sổ, một cái ví nhỏ….. bạn cầm trên tay, coi vậy chứ là rất nhiều mồ hôi, công sức, năng lực sáng tạo đã đổ vào đó. Nếu là bạn của họ, chắc bạn phải càng hiểu rõ hơn những khán giả – những người mua thông thường – vậy, bạn càng nên là người ủng hộ bạn mình nhiều hơn.
Nếu không thể ủng hộ, thì im lặng cũng là một cách. Nếu không thể im lặng, thì vẫn phải im lặng, chứ đừng nên để họ phải cố gắng tìm một cách lịch sự, để từ chối bạn.
Vì công bằng, sòng phẳng là nền tảng trước tiên cho một tình bạn lâu bền.
tôi nghe chim hót bằng giọng bẩm sinh tôi đọc thơ với giọng bình thường
tôi gặp người qua đường gật đầu chào nhau sau lớp che mặt tôi chạm vào ánh mắt trong veo xa xăm, đâu đó tòa tháp đàng xa tôi gặt một giọt mưa qua lúi cúi đựng trên tay đầy mùa chín rộ
và những nỗi khổ dẫu quen thân cũng tựa vào mây mà mềm mỏng xuống
tôi mời em uống bất luận mùi em thương chén trà nhẹ hương nốt hoa trái em gặp, là mỗi miền sắp đặt ký ức quy định từ lâu
tôi có gạt em đâu nhưng xin nỗi sầu đừng trĩu xuống ngày ta gặp mùi hoa mộc cũ.
Không biết có nơi nào gọi là bến an trú cuối chăng, chứ theo tôi quan sát chính mình trong nhiều năm qua, thấy lòng vẫn luôn xao chuyển giữa hai trạng thái: có khi nhớ nhà, có lúc muốn đi.
Có khi ta chẳng thèm gì ngoài cơm nhà ấm êm. Nồi cơm mới đặt, không quên nhấn nút. Bát canh ngọt vị củ cải ninh mềm. Một đĩa trứng rán có hành thái nhỏ. Một đĩa rau luộc còn mướt xanh.
Có khi ta thèm được đi ăn ngoài tiệm. Ăn cái gì cũng được, miễn chẳng phải là thứ ta nấu. Đi đâu cũng được, miễn là ra đường, ngắm cảnh quan trải rộng bằng đôi mắt biết mở to. Hít thở căng phồng không cần đeo khẩu trang. Đi thật xa và gặp những người lạ mà ta chưa bao giờ gặp, chưa bao giờ nghe tên.
Có khi, ta lại thèm ấm êm.
Có khi thèm những đoạn đường rất xa.
Và, theo cách đó, chúng giúp mình bình ổn. Một sự thèm khác giúp ta cân lại chiếc cán nghiêng, nhắc ta về những ta khác, những kỷ niệm đẹp, những giấc mơ riêng.
Những nỗi nhớ và khát thèm có thể khiến ta khổ đau một chút, nếu giờ ta không có được. Song cũng chính điều ấy, từ bấy lâu nay, luôn là thứ khiến tâm trí ta giàu có hơn.
Bây giờ, có thể nhiều người đang thấy nhớ những cung đường đi hơn nhớ nhà. Nhưng tôi nghĩ ta cũng có thể nhớ nhà ngay trong lúc đang ở nhà.
Hôm qua khi xem bộ phim “Mộ Đom Đóm”, tự nhiên tôi nhận ra mình đã ăn cơm hời hợt như thế nào. Mình quên mất cái niềm hạnh phúc được ăn một bát cơm mới, được ăn canh, và có rau để ăn. Mình quên rằng để được ở cạnh nhau, bình thường như thế này thôi, vốn là điều chẳng dễ dàng gì – vốn đã là ước mơ tha thiết trong rất nhiều tháng năm tuổi trẻ.
Và tôi nhận ra, thỉnh thoảng ta vẫn cần những lời nhắc, bằng cách này hay cách khác. Một bộ phim, một bài nhạc, một đoạn thơ, một ấm trà hơi quen.
Vậy nên, khi tôi ngồi viết thơ, đặt tên cho hai loại trà đầu của Cửa tiệm của Lạc, tôi đã gọi chúng là: Củi và Sương.
Củi, là cảm giác sau một ngày dài, trở về nhà thấy lách tách bếp lửa ấm êm. Hơi cơm mới nấu, ấm nước mới đun. Cái bếp giữ lửa cho cả gia đình, cho những quây quần được dịp tỉ tê trò chuyện. Cho mâm cơm có món ngon nhà mình. Cho sớm tinh mơ có ấm trà thức dậy.
Sương, là cảm giác của sáng mây trên núi, mở mắt ra thấy mờ mịt trắng quanh mình. Hơi lạnh mà trong. Chung quanh đơn sơ mà rộng lớn, đủ đầy. Hít thở ngập buồng phổi. Trong không khí có mùi cỏ ngái, vị mật ngọt rừng, hoa nở thơm thoảng đó đây.
sau tất cả, những khổ đau này em đâu cần kể cho ai nghe nước mắt em thấm vào mồ hôi mùa hè thấm vào tháng Bảy con đường thấm vào vết giày màn đêm thấm vào ngày
mai sau hoa nở trên đây một giọt sương cũng biết ngày em khóc nỗi buồn chung rưng rưng cánh chuồn chuồn
ai đó sẽ nghe một tiếng chuông chùa múc nước lành từ giếng ai đó sẽ thay em cất tiếng hát mười điệu bi ai
cả nụ cười cũng thay em ngân lên dài mãi sau hồi gióng tiếng
mặt trời thay em sáng mai dù đôi khi cũng thay em ngủ lại
sau tất cả, vạn điều tĩnh tại vẫn ngấm ngầm nhớ em giọt sương sớm thật dài
Nhược Lạc 