Nhiều khi tôi chán ghét việc nói nhiều. Càng nói ra, ta càng có ít thời gian để nghe hoặc làm. Không muốn đặt cái mệnh đề này lên bất kỳ ai ngoài kia, nhưng đặt lên tôi thì đúng. Cứ mỗi khi tôi lên một cơn nói năng vô tiền khoáng hậu, như một thứ bản năng sinh tồn, cái gì đó trong người tôi giật lại. Hoặc là tôi sắp nói ra cái gì đó dại dột, hoặc là tôi đã nói ra rồi, hoặc là sau những lời chém gió, chắc chắn tôi sẽ thấy hối hận, rằng ngần đó thời gian ta nên làm cái chi đó khác, thì hơn.

Nhưng gần đây, tôi không ngủ được. Sau khi cố gắng làm tất cả những gì cần thiết và đúng đắn, tôi vẫn không ngủ được. Thế rồi tự nhiên tôi biết đến một cái website tên là morning page. Tôi biết đến nó vào lúc nửa đêm, và bắt đầu viết như thế mỗi tối, nửa đêm cho đến tảng sáng. Cái trang đó yêu cầu mỗi ngày viết 500 chữ. Đơn giản. Lần đầu tiên ngồi vào, tôi viết liền 3000 chữ. Những ngày sau, số chữ giảm dần và loanh quanh đâu đó khoảng 1000 chữ mỗi ngày.

Thế rồi tôi ngủ được.

Và tự nhiên tôi nhận ra, dẫu nói hay viết có thể là những điều vô nghĩa, thì nó vẫn cần thiết theo một cách nào đó. Đôi khi chúng ta uống bia với nhau, bên bờ sông Sài Gòn, hoặc trước cửa một tiệm Circle K, hoặc ngoài ban công căn hộ sau khi người hàng xóm đã hát xong Duyên Phận…ta nói toàn những chuyện vớ vẩn. Hay ta viết xuống những dòng vô nghĩa, rõ ràng chẳng giúp gì cho ai, nhưng lại có thể giúp cho chính ta.

Nghe rất sến, nhưng những ngày đầu tiên viết cho chính mình, tôi khóc suốt. Lần nào cũng phải khóc một chút, xong quẹt mắt đi, rồi lại khóc một chút nữa, quẹt mắt đi….cho đến dấu chấm cuối cùng. Tôi nhận ra cái bi kịch lớn nhất của mình là tôi không cho phép mình được thấy bi kịch. Nếu có một cái thước đo hạnh phúc của xã hội, chắc chắn tôi không ở dưới đáy. Tôi có đầy đủ hạng mục tạo nên hạnh phúc mà một con người cần có. Vậy nên tôi không được phép cảm thấy tuyệt vọng. Bố mẹ tôi đều đã sáu mươi mà họ vẫn có thể ngủ được thì một đứa trẻ ranh như tôi lấy cớ gì để trằn trọc đêm khuya. Tôi kiêng toàn bộ trà, cafe, uống nước củ sen mỗi tối, hít thở ba mươi phút trước khi ngủ, nghe nhạc không lời. Tôi làm mọi thứ như thể một người già cả, và rơi nước mắt trong sự bất lực ngớ ngẩn của mình.

Nhưng ai cũng có quyền mệt mỏi và buồn bã.

Bạn tôi đã nói như vậy. Có thể nỗi buồn của ta là cái gì đó rất nhỏ, so với nỗi buồn của thế giới ngoài kia, nhưng với một sinh thể nhỏ bé như ta – thì không. Nếu coi thường kích cỡ và sức mạnh của nó, có thể một ngày nó sẽ nhấn chìm ta mất.

Nên, vẫn là một chuyện tốt – cái việc nói ra và viết xuống ấy. Nếu ta không thể hay không muốn bô lô ba la mọi điều với thế giới, thì ít nhất ta cũng có thể viết xuống, ở đâu đó, cho riêng mình. Rằng cái cơn buồn mệt này là có thật, đang ở đây. Ta cũng đang ở đây, sẵn sàng ôm lấy, chứ không buông tay – với chính ta.

Và, đó là một chuyện tốt.

Nhược Lạc

Khi nhìn lại một đoạn đường hơi dài từ thủa niên thiếu tới hồi trưởng thành, tôi nhận ra bản thân đã trải qua nhiều niềm tin sống khác nhau. Mà lạ thay, có những khi chúng ngược hẳn nhau.

Có khi ta tin mình là một Phật tử thuận thành, có khi không. Có khi ta nghĩ rằng ăn chay là một điều lành cho Trái Đất, có khi không. Có khi ta tin lẽ sống của mình là đúng, mà chỉ bước thêm mấy bước qua đoạn đó, ta thấy mình không còn đúng nữa. Mà lạ thay, nghĩ lại, ta thấy cũng không sai.

Cái “không còn đúng” với cái “sai” nhiều khi không phải là một. Mà chỉ là cái thay đổi, cái không còn phù hợp, cái nhận ra điều thích hợp hơn, vào lúc này.

Đi qua nhiều sự biến đổi của chính bản thân như vậy, cách tôi nhìn điểm nhìn và cách sống của người khác cũng thay đổi đi. Tự nhiên tôi nhận ra chính cách sống của người khác – khác mình – họ giúp cho mình được sống như thế này.

Những người ăn mặn, ăn mặn, để cho người ăn chay, ăn chay. Những người chặt cây và những người trồng cây. Những người xây và phá. Những người tối giản và những người tối đa. Tôi nhận ra họ không cần phản bác hay đối chọi gì nhau, họ chỉ cần sống đúng như vậy, trong những đoạn mà cách sống đó còn phù hợp. Một cách tự nhiên, khi nhìn rộng ra, tôi thấy đó là cách mà cuộc sống giữ cho mình sự cân bằng.

Xin được trích lại một đoạn mà tôi rất quý, lâu lâu lại đọc:

“Người ta thường mường tượng rằng sẽ tuyệt lắm nếu cả 6 tỉ (*nay là 7 tỉ) người chúng ta từ ngày mai bắt đầu sống theo một cách mới. Đó là một trong những gien-văn-hoá ăn sâu và nhầm lẫn nhất của chúng ta, rằng nhất định phải có một cách sống đúng nào đó cho tất cả mọi người.

Tôi yêu mến tộc người Gebusi ở New Guinea, nhưng (hãy tin tôi đi) không phải ai ai trên thế giới cũng nên sống theo cái cách mà họ sống. Tôi yêu mến những người Gypsy sống lang thang, nhưng không phải ai ai trên thế giới cũng phải sống theo cách sống của họ – và (lạ thay) nếu người ta làm thế, cách sống của bọn họ sẽ thất bại. Tôi yêu mến người Jalali – những người bán hàng rong và trình diễn du mục của Afghanistan – nhưng không phải ai trên thế giới cũng phải sống theo cách của bọn họ. Tôi yêu mến những người Toupee ở Sudan, người bản địa ở Kenya, và người Kariera ở miền Tây nước Úc, nhưng đâu phải ai trên thế giới cũng phải sống giống bọn họ đâu. Đây không phải là cách nghĩ xã hội học, mà đây là cách nghĩ của sinh thái học. Loài chim Macaw có một cuộc sống tốt, nhưng môi trường sống của bọn chim sẽ toang nếu tất cả các loài chim đều sống như loài chim Macaw. Bọn hươu cao cổ sống tốt đấy, nhưng môi trường sống của các loài thú có vú sẽ toang nếu tất cả bọn chúng sống giống như bọn hươu cao cổ. Những con rái cá có một đời sống tốt, nhưng môi trường sống của bọn chúng sẽ toang nếu mọi loài gặm nhấm đều sống giống kiểu những con rái cá.

Đa dạng, chứ không phải đồng nhất, là cái vận hành thành công. Vấn đề của chúng ta không phải ở chỗ người ta đang sống theo một lối sống tồi tệ mà đúng hơn là ở chỗ tất cả bọn họ đang sống theo cùng một cách. Trái đất này có thể chu cấp cho nhiều người sống theo lối hoang phí vô độ và gây ô nhiễm, chỉ là nó không thể chịu đựng được việc tất cả chúng ta đều sống theo cùng cách đó.” (Daniel Quinn | Tuan Kiuti Di dịch)

Nhược Lạc

Tôi đã ở đây được chừng một tháng. Thời gian nhanh nhẹn quá. Lúc chúng tôi đến thì mọi thứ vẫn đang diễn ra trong một nhịp sống bình thường. Chỉ vài ngày sau đó, tình hình dịch thay đổi, và kế hoạch của chúng tôi cũng thế.

Trước đó, chúng tôi vẫn kịp tận hưởng mọi thứ như một khách du lịch. Chúng tôi đi bơi, và ăn ở mấy hàng ngon. Những ngày sau đó, chúng tôi nhận ra mình không thể rời khỏi đây sớm mà không xảy ra những hệ luỵ nhất định, nên chọn cách ở lại đây một thời gian lâu hơn. Chúng tôi thuê một căn phòng vừa phải, theo tháng, có đủ đồ dùng thiết yếu cho sinh hoạt thường ngày. Chúng tôi mua thực phẩm cất trong tủ lạnh, và nấu ăn ba bữa một ngày. Tôi vẫn duy trì công việc của mình, thật may mắn vì có thể làm việc từ xa. Và mặc dù hầu như chỉ ở trong nhà, thì cuộc sống ở một nơi mới vẫn mang đến những thay đổi nhất định.

Vị nước ở đây khác chỗ trước đây tôi sống. Bầu trời xanh hơn, cao hơn. Không khí dễ thở hơn. Mùa hè ở đây rất nóng, nhưng vẫn dễ chịu theo một cách nào đó. Chúng tôi đã tìm ra chỗ mua rau ngon bất ngờ, có cả hàng bánh ngon, kombucha ngon. Một ít bạn chất lượng, họ cho chúng tôi mượn đồ đạc, bao gồm cả: tông đơ cắt tóc, áo quần, nồi cơm điện, thảm tập yoga và sách. Tôi đã bắt đầu rũ cái nếp của khách du lịch, và sống như một người ở đây. 

Chồng tôi là kiểu đi tới đâu cũng chăm chút như thể đó là nhà của mình. Anh mua đầy đủ gia vị nấu nướng như thể chúng tôi sẽ ở đây vài năm. Anh ninh canh cẩn thận và bảo rằng không chấp nhận thứ canh năm phút thực chất là rau luộc bỏ thêm gia vị – của tôi. Anh vẫn duy trì thói quen tập thể dục đều đặn và đốc thúc cả tôi tập luyện. Và tự nhiên tôi đọc được nhiều sách hơn cả bốn năm qua cộng lại. 

Buồn cười nhất là, tôi không có cảm giác xa lạ gì với thứ mình đang trải qua, ý tôi là: sự bất ngờ của cuộc sống ấy. Tôi đã quen với sự bất ngờ đến nỗi không còn bất ngờ nữa. Quen với cả việc chuyển nhà, và chuyển cả lòng mình, định kỳ vài tháng một năm một lần. Kinh nghiệm của tôi là, tập trung vào những cái nhỏ bình thường trong một sự thay đổi. Như cái ngày đi đẻ ấy, rõ ràng tôi không thích chuyện đẻ đâu, và không biết có ai thích không, nhưng đã nằm lên bàn đẻ rồi thì phải đẻ thôi. Vì không thể trèo xuống được, nên đành quay về hít thở giữ sức vậy. Cái hôm nhổ răng khôn cũng thế, hôm leo núi cũng vậy, cả những ngày nhà ngập, hoặc chuyển nhà. Cũng không biết bao giờ thì có thể xong, hoặc khi nào lòng mình quen với tình huống này, nhưng cứ làm chút một vậy. 

Hôm trước anh trai tôi nói về việc học 8000 chữ Hán. Cách thức là cứ học từng chữ một, đếm từ một đến tám nghìn là xong. Nếu học túc tắc đến ba trăm mà nản rồi bỏ thì cũng sẽ có ba trăm chữ, còn hơn chỉ ngồi nghĩ thì sẽ không có chữ nào. 

Tôi nghĩ mọi điều trong cuộc sống nhìn chung đều như vậy. Cứ lau dọn từ từ rồi nhà sẽ sạch, cứ ở lâu một chỗ rồi sẽ có tình cảm, cứ hít thở dần dần sẽ biết cách thở để sâu hơn, hoặc đỡ đau hơn. Đi chợ dần dần sẽ biết rau ở đâu ngon, ngày nào họ có bán thêm đậu phụ, hoặc bánh mì hoa cúc. Cứ vài ngày lại đọc thêm được một quyển sách – thật tuyệt, thêm một quyển sách.

Và hôm nay tôi viết thêm được một bài thơ. 

Nhược Lạc